काठमाडौं l नेपालका तराईदेखि उच्च पहाडी क्षेत्रसम्म बाख्राका लागि हानिकारक विभिन्न विषालु घाँसपात पाइने भएकाले किसानहरू सतर्क हुनुपर्ने देखिएको छ। चरनका क्रममा बाख्राले अन्जानमै विषालु बोटबिरुवा सेवन गर्दा गम्भीर स्वास्थ्य समस्या देखिने र कहिलेकाहीँ मृत्युसमेत हुने गरेको पशु विज्ञहरू बताउँछन्।
बाख्राले विषालु घाँस किन खान्छन्?
विशेषज्ञहरूका अनुसार बाख्राले विभिन्न कारणले विषालु घाँस खान सक्छन्:
- साना पाठापाठीमा ज्ञानको अभाव
- नयाँ चरन क्षेत्रमा चराउँदा
- मिठो घाँससँग मिसिएको विषालु घाँस सेवन गर्दा
- सुख्खायाममा हरियो देखिने बोटतर्फ आकर्षित हुँदा
- किसानमा विषालु घाँसबारे जानकारीको कमी
विषालु घाँसबाट हुने असर
विषालु घाँस सेवन गर्दा बाख्राको शरीरमा नाइट्रेट वा अन्य हानिकारक पदार्थ संचित भई विभिन्न लक्षण देखिन्छन्। समयमै उपचार नगरेमा गम्भीर असर पर्न सक्छ।
प्रमुख विषालु घाँस र तिनका लक्षण
१. नाइट्रेटयुक्त बोटबिरुवा (जौ, गहुँ, सेतो क्लोभर)
- ¥याल काढ्ने, पेट दुख्ने
- छटपटाउने, मांसपेशी चल्ने
- पिसाब गाढा रंगको हुने
२. लेकाली विषालु बोट
- चर्न छोड्ने, झोक्राउने
- हिँड्न नसक्ने, पेट फुल्ने
- मुखबाट फिँज निकाल्ने
३. उन्यु (फर्न)
- खाना कम गर्ने
- पेट फुल्ने, ¥याल काढ्ने
- अन्ततः मृत्यु हुन सक्ने
४. हाइड्रोसायनिक विष (कलिलो जुनेलो)
- एक्कासी लड्ने
- सास फेर्न गाह्रो हुने
- आँखाको नानी फैलिने
५. अंगेराको पात/मुन्टा
- ¥याल काढ्ने
- पेट फुल्ने वा झाडापखाला
- सास फेर्न समस्या
अन्य जोखिमहरू
- युरिया मल सेवन: गल्तीले खाँदा गम्भीर विषाक्तता
- कीटनाशक विषादी: असावधानीका कारण सेवन हुँदा तत्काल असर
विष लागेमा के गर्ने?
पशु विज्ञहरूका अनुसार बाख्रामा विषको लक्षण देखिएमा तुरुन्तै उपचार सुरु गर्नुपर्छ:
- पशु चिकित्सकको सल्लाह लिनु पहिलो प्राथमिकता
- आवश्यक औषधि (जस्तै: एट्रोपिन सल्फेट, सोडियम थायोसल्फेट आदि) प्रयोग गर्ने
- सलाईन पानी दिनु
- अमिलो झोल (एसीटिक एसिड) प्रयोग गर्ने (युरिया विषमा)
कसरी बच्ने?
- चरन क्षेत्रको पहिचान गरेर मात्र चराउने
- विषालु बोटबिरुवा हटाउने
- साना पाठापाठीलाई सुरक्षित स्थानमा राख्ने
- मल तथा विषादी सुरक्षित स्थानमा राख्ने
- किसानलाई तालिम र जानकारी दिने
निष्कर्ष
बाख्रापालनमा विषालु घाँस ठूलो जोखिमको रूपमा देखिएको छ। सामान्य सावधानी र समयमै उपचारले ठूलो क्षति रोक्न सकिने भएकाले किसानहरूले सचेत र सतर्क रहनु आवश्यक रहेको विज्ञहरूको भनाइ छ।
