काठमाडौं l पछिल्लो समय नेपालका विभिन्न क्षेत्रमा बंगुरमा “PRRS” (Porcine Reproductive and Respiratory Syndrome) नामक भाइरसजन्य रोग फैलिन थालेपछि किसानहरू चिन्तित बनेका छन्। यस रोगले बंगुरको प्रजनन र श्वासप्रश्वास प्रणालीमा गम्भीर असर पार्ने भएकाले उत्पादनमा ठूलो क्षति हुने विज्ञहरूले बताएका छन्।
PRRS के हो?
PRRS बंगुरमा लाग्ने एक प्रकारको भाइरसजन्य रोग हो, जसले मुख्य रूपमा प्रजनन प्रणाली र श्वासप्रश्वास प्रणालीलाई प्रभावित गर्छ। यो रोग सबै उमेरका बंगुरमा देखिए पनि माउ बंगुर र साना पाठापाठीमा यसको असर बढी गम्भीर हुने गर्दछ।
माउ बंगुरमा यसले प्रजनन क्षमता घटाउँछ भने साना बंगुरमा श्वासप्रश्वास सम्बन्धी समस्या निम्त्याउँछ। कतिपय अवस्थामा दुवै समस्या एकैपटक देखिन सक्छन्।
रोग कसरी सर्छ?
यो रोग अत्यन्त संक्रामक हुन्छ। संक्रमित बंगुरको:
- सिँगान
- पिसाब
- दिसा
- दूध
- वीर्य
मार्फत भाइरस एकबाट अर्कोमा सजिलै सर्छ। एकपटक संक्रमित भएको बंगुरमा भाइरस ६० दिनभन्दा बढी सक्रिय रहन सक्छ।
मृत्युदर कति हुन्छ?
विज्ञहरूका अनुसार:
- वयस्क बंगुरमा मृत्युदर करिब २०% सम्म
- साना पाठापाठीमा ३० देखि १००% सम्म पुग्न सक्छ
मुख्य लक्षणहरू
PRRS लागेका बंगुरमा देखिने लक्षणहरू:
- भोक नलाग्ने, वान्ता र आलस्यता
- ज्वरो आउने
- सास फेर्न गाह्रो हुने
- कान, पेट र सुत (छाला) निलो देखिनु
- माउले भाले नखोज्ने वा गर्भ नबस्ने
- गर्भ तुहिने वा मरेका पाठापाठी जन्मिने
- कमजोर पाठापाठी र उच्च मृत्युदर
उपचार र नियन्त्रण
यो भाइरसजन्य रोग भएकाले यसको ठोस उपचार उपलब्ध छैन। तर पशु चिकित्सकको सल्लाहमा सेकेन्डरी इन्फेक्सन रोक्न एन्टिबायोटिक प्रयोग गर्न सकिन्छ।
विशेषज्ञहरूका अनुसार:
- पाठापाठी जन्मिएपछि ३, ७ र १४ दिनमा लामो समय असर गर्ने औषधि दिन सकिन्छ
- उपलब्ध भए खोप प्रयोग गर्नु सबैभन्दा प्रभावकारी उपाय हो
किसानले अपनाउनुपर्ने सावधानी
रोग नियन्त्रणका लागि जैविक सुरक्षा (Biosecurity) अत्यन्त महत्वपूर्ण मानिन्छ। किसानहरूले:
- खोर नियमित रूपमा डिसइन्फेक्टेन्ट प्रयोग गरी सफा गर्ने
- फार्म प्रवेश गर्ने गाडीमा ह्विल डिप र फुट डिप प्रयोग गर्ने
- नयाँ बंगुर फार्ममा प्रवेश गराउँदा सावधानी अपनाउने
- रोग देखिएको अवस्थामा कम्तीमा ८ महिनासम्म नयाँ बंगुर नल्याउने
निष्कर्ष
नेपालमा PRRS रोगको जोखिम बढ्दै गएको अवस्थामा समयमै सचेतना र सावधानी अपनाउनु आवश्यक देखिन्छ। जैविक सुरक्षामा ध्यान दिएमा र विशेषज्ञको सल्लाहअनुसार व्यवस्थापन गरेमा यस रोगबाट हुने क्षति न्यून गर्न सकिने विज्ञहरूको भनाइ छ।
