नेपालमा मानसिक स्वास्थ्य समस्या, डिप्रेसन, तनाव, चिन्ता र आत्महत्याका जोखिममा रहेका नागरिकहरूलाई समयमै मनोवैज्ञानिक परामर्श र मनोचिकित्सा सेवा उपलब्ध गराउन नेपाल सरकारले राष्ट्रिय मानसिक स्वास्थ्य रणनीति तथा कार्ययोजना, २०७७ कार्यान्वयनमा ल्याएको छ। यस अन्तर्गत २४ सै घण्टा निःशुल्क राष्ट्रिय आत्महत्या रोकथाम हेल्पलाइन ११६६, टेलिमेडिसिन तथा प्राथमिक स्वास्थ्य केन्द्रहरूबाट परामर्श सेवा सञ्चालन गरिएको छ।
द्रुत अवलोकन (Quick Overview)
- राष्ट्रिय आत्महत्या रोकथाम हेल्पलाइन: ११६६ (1166 – टोल-फ्री, २४ सै घण्टा, वर्षभरि खुला)
- स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालय टेलिमेडिसिन कल सेन्टर: १११५ (1115)
- सञ्चालक अस्पतालहरू: मानसिक अस्पताल (पाटन, लगनखेल), त्रिवि शिक्षण अस्पताल मनोचिकित्सा विभाग, वीर अस्पताल, बीपी कोइराला स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठान धरान
- टिपिओ नेपाल (TPO Nepal) मनोसामाजिक हेल्पलाइन: १६६००१०२००५ (टोल-फ्री)
- सेवाको गोपनीयता: १००% पूर्ण गोप्य, सुरक्षित र गैर-न्यायिक (Non-judgmental)
- सरकारी आधारभूत औषधि: प्राथमिक स्वास्थ्य केन्द्रहरूमा ५ प्रकारका अत्यावश्यक मानसिक स्वास्थ्य औषधिहरू निःशुल्क
हेल्पलाइन ११६६ मा कसरी सेवा लिने?
- सिधै कल गर्नुहोस्: नेपालका जुनसुकै नेटवर्क (NTC, Ncell) बाट सिधै ११६६ मा फोन गर्नुहोस्। फोन गर्न कुनै ब्यालेन्स वा शुल्क लाग्दैन।
- गोप्य परामर्श: कल रिसिभ भएपछि तालिमप्राप्त क्लिनिकल मनोवैज्ञानिक तथा मनोपरामर्शदाताले तपाईंका भावना, समस्या र मानसिक पीडालाई ध्यानपूर्वक सुन्छन्। तपाईंले आफ्नो नाम वा ठेगाना खुलाउन बाध्य हुनुपर्दैन।
- आकस्मिक मनोसामाजिक सहयोग: आत्महत्याको विचार आइरहेको, अत्यधिक तनाव, निराशा वा एन्जाइटी भएको अवस्थामा तत्कालै भावनात्मक ढाडस र संकट व्यवस्थापन (Crisis Management) रणनीति सिकाइन्छ।
- चिकित्सकीय रेफरल: आवश्यक परेमा नजिकको मानसिक स्वास्थ्य संस्था, विशेषज्ञ डाक्टर वा अस्पतालमा थप उपचारका लागि समन्वय गरिन्छ।
मानसिक स्वास्थ्य समस्याका प्रमुख लक्षण र सल्लाह
| समस्या | प्रमुख लक्षणहरू | सहयोग तथा उपचार |
|---|---|---|
| डिप्रेसन (Depression) | लगातार २ हप्ताभन्दा बढी उदास रहनु, कुनै कुरामा रुचि नहुनु, निद्रा र भोक नलाग्नु, आफूलाई व्यर्थ सम्झनु। | मनोपरामर्श (Counseling), थेरापी, र चिकित्सकको सल्लाहमा एन्टीडिप्रेसन्ट औषधि। |
| एन्जाइटी (Anxiety / घबराहट) | अकारण मुटुको धड्कन बढ्नु, हातगोडा काँप्नु, अत्यधिक डर वा चिन्ता लाग्नु, सास फेर्न गाह्रो हुनु। | श्वासप्रश्वास अभ्यास, संज्ञानात्मक व्यवहार थेरापी (CBT), र जीवनशैली सुधार। |
| आत्महत्याको सोच (Suicidal Crisis) | बाँच्न मन नलाग्नु, मृत्युका उपाय सोच्नु, आफन्तबाट टाढिनु, आफ्नो सामान अरूलाई बाँड्नु। | तुरुन्तै ११६६ मा फोन गर्ने वा अस्पतालको आकस्मिक कक्षमा जाने। बिरामीलाई एक्लै नछोड्ने। |
नेपालका प्रमुख सरकारी मानसिक स्वास्थ्य सेवा केन्द्रहरू
- मानसिक अस्पताल (Patan Mental Hospital): लगनखेल, ललितपुर | फोन: ०१-५५२११२० / ०१-५५२१३३३ | mentalhospitalnepal.gov.np
- त्रिवि शिक्षण अस्पताल मनोचिकित्सा विभाग: महाराजगन्ज, काठमाडौं | फोन: ०१-४४१२३०३
- राष्ट्रिय आत्महत्या रोकथाम हेल्पलाइन: ११६६ (टोल-फ्री)
- स्वास्थ्य मन्त्रालय हटलाइन: १११५ (टोल-फ्री)
- कोशिश (KOSHISH Nepal) मानसिक स्वास्थ्य संस्था: ०१-५१४६०४६
