नेपाल सरकारले मातृ मृत्युदर तथा नवजात शिशु मृत्युदर घटाउन र सुरक्षित सुत्केरी सेवाको प्रत्याभूति गर्न ‘आमा सुरक्षा कार्यक्रम’ (Aama Surakshya Program) सञ्चालन गर्दै आएको छ। सुरक्षित मातृत्व तथा प्रजनन स्वास्थ्य अधिकार ऐन, २०७५ अनुसार सरकारी तथा सूचीकृत अस्पतालहरूमा संस्थागत प्रसूति सेवा १००% निःशुल्क हुनुका साथै सुत्केरी महिलालाई नगद यातायात खर्च, गर्भजाँच प्रोत्साहन भत्ता र न्यानो झोला प्रदान गरिन्छ।
द्रुत अवलोकन (Quick Overview)
- सञ्चालक निकाय: स्वास्थ्य सेवा विभाग, परिवार कल्याण महाशाखा (Safe Motherhood Division)
- प्रसूति सेवा शुल्क: शतप्रतिशत निःशुल्क (सामान्य प्रसूति, जटिल प्रसूति र अपरेसन/C-section दुवै)
- यातायात खर्च भत्ता: हिमाल रु. ३,००० | पहाड रु. २,००० | तराई रु. १,०००
- ४ पटक गर्भजाँच प्रोत्साहन भत्ता: स्वास्थ्य मापदण्ड अनुसार ४ पटक (४, ६, ८ र ९ महिनामा) गर्भजाँच गराई संस्थागत प्रसूति गराएबापत थप रु. ८००
- न्यानो झोला: सुत्केरी आमा र नवजात शिशुका लागि आवश्यक लुगाफाटो र सरसफाइ सामग्री निःशुल्क
- सेवा पाउने स्थान: सरकारी अस्पताल, प्राथमिक स्वास्थ्य केन्द्र, बर्थिङ सेन्टर र सूचीकृत निजी/सामुदायिक मेडिकल कलेजहरू
आमा सुरक्षा कार्यक्रम अन्तर्गत प्राप्त हुने आर्थिक तथा स्वास्थ्य सुविधाहरू
| भौगोलिक क्षेत्र / सुविधा | नगद यातायात सुविधा | ४ पटक ANC प्रोत्साहन | अस्पताल प्रसूति सेवा |
|---|---|---|---|
| हिमाली जिल्लाहरू (Mountain) | रु. ३,००० | रु. ८०० | निःशुल्क (सामान्य/शल्यक्रिया) |
| पहाडी जिल्लाहरू (Hilly) | रु. २,००० | रु. ८०० | निःशुल्क (सामान्य/शल्यक्रिया) |
| तराईका जिल्लाहरू (Terai) | रु. १,००० | रु. ८०० | निःशुल्क (सामान्य/शल्यक्रिया) |
| नवजात शिशुको जटिल उपचार | निःशुल्क (Sick Newborn Care) | – | सरकारी अस्पतालमा निःशुल्क |
सुविधा प्राप्त गर्न पूरा गर्नुपर्ने प्रक्रिया र आवश्यक कागजात
- नियमित गर्भजाँच (ANC Visits): स्वास्थ्य संस्थामा कम्तीमा ४ पटक (४, ६, ८ र ९ महिनामा) गर्भजाँच गराएको स्वास्थ्य कार्ड (Maternal Health Card/ANC Card) सुरक्षित राख्नुपर्छ।
- संस्थागत प्रसूति (Institutional Delivery): प्रसूति व्यथा लागेपछि सरकारी अस्पताल वा सूचीकृत स्वास्थ्य संस्थामा भर्ना हुनुपर्छ। घरमा सुत्केरी भएको खण्डमा यातायात भत्ता प्राप्त हुँदैन।
- कागजात पेश गर्ने:
- गर्भवती जाँच कार्ड (ANC Card)।
- सुत्केरी महिलाको नेपाली नागरिकता प्रमाणपत्रको प्रतिलिपि (नागरिकता नभए पतिको नागरिकता)।
- अस्पताल डिस्चार्ज स्लिप।
- नगद भुक्तानी: अस्पतालबाट डिस्चार्ज हुँदाकै बखत अस्पताल प्रशासनले तोकिएको यातायात खर्च र प्रोत्साहन भत्ता नगदै वा बिरामीको बैंक खातामा सिधै भुक्तानी गर्दछ।
जटिल प्रसूति र नवजात शिशु स्याहार
यदि सुत्केरी हुँदा अपरेसन (Surgical / Cesarean Section) गर्नुपरेमा वा पाठेघर फुट्ने, उच्च रक्तस्राव वा अन्य जटिलता देखिएमा पनि कुनै शुल्क लाग्दैन। सरकारले अस्पताललाई शल्यक्रिया बापत निश्चित शोधभर्ना रकम प्रदान गर्दछ। साथै जन्मिएका कमजोर वा बिरामी नवजात शिशुका लागि एसएनसीयू (SNCU) वा एनआईसीयू (NICU) मा उपचार सेवा निःशुल्क उपलब्ध गराइन्छ।
सम्पर्क तथा आधिकारिक निकायहरू
- स्वास्थ्य सेवा विभाग, सुरक्षित मातृत्व शाखा: ०१-५३६२६४४ | टेकु, काठमाडौं
- परोपकार प्रसूति तथा स्त्रीरोग अस्पताल: ०१-४२६०४०५ / ०१-४२६०४०६ | थापाथली, काठमाडौं
- स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालय हटलाइन: १११५ (टोल-फ्री)
- वेबसाइट: mohp.gov.np
