नेपालमा आकस्मिक दुर्घटना, शल्यक्रिया, रक्तअल्पता, क्यान्सर र प्रसूति सेवाका क्रममा बिरामीलाई आवश्यक पर्ने रगत तथा रक्ततत्व (प्लाज्मा, प्लेटलेट्स, पीआरबीसी) उपलब्ध गराउन नेपाल रेडक्रस सोसाइटी केन्द्रीय रक्तसञ्चार सेवा र अस्पताल ब्लड बैंकहरूले सेवा प्रदान गर्दै आएका छन्। रगतको सुरक्षित संकलन, परीक्षण र वितरणका सरकारी मापदण्ड तथा निःशुल्क रगत सुविधाहरू लागु गरिएका छन्।
द्रुत अवलोकन (Quick Overview)
- प्रमुख सञ्चालक: नेपाल रेडक्रस सोसाइटी (NRCS), केन्द्रीय रक्तसञ्चार सेवा (Central Blood Transfusion Service – CBTS)
- केन्द्रीय ब्लड बैंक: प्रदर्शनीमार्ग / कालिमाटी, काठमाडौं (२४ सै घण्टा खुला)
- केन्द्रीय ब्लड बैंक फोन: ०१-४२२९३४४ / ०१-४२२५३४४
- रगत परीक्षण सेवा शुल्क: संकलन, स्क्रिनिङ (HIV, हेपाटाइटिस B/C, सिफिलिस) र क्रस-म्याचिङ बापत सरकारी मापदण्ड अनुसार प्रति युनिट करिब रु. ८०० देखि रु. १,०५० (विभिन्न पालिकाहरूमा पूर्ण निःशुल्क)
- रक्तदान योग्यता: उमेर १८ देखि ६० वर्ष, तौल कम्तीमा ४५ केजी, हेमोग्लोबिन १२ ग्राम/डेसिलिटरभन्दा माथि, रक्तदान गरेको ३ महिना पूरा भएको हुनुपर्ने
रगत प्राप्त गर्ने प्रक्रिया (Blood Requisition Procedure)
- चिकित्सकको रगत माग फाराम (Requisition Form): उपचार भइरहेको अस्पतालका चिकित्सकले बिरामीको नाम, रोग, आवश्यक रगतको समूह र रक्ततत्वको प्रकार (Whole Blood, PRBC, Platelets वा FFP) उल्लेख गरी हस्ताक्षर गरेको फाराम लिने।
- बिरामीको रगतको नमुना (Cross-match Sample): अस्पतालको ल्याबबाट बिरामीको रगतको नमुना भएको भाइल (टेस्टट्युब) उचित रूपमा लेबुल गरी आइसबक्स वा सुरक्षित तरिकाले ब्लड बैंकमा पुर्याउने।
- शोधभर्ना रक्तदान (Replacement Donation): ब्लड बैंकमा रगतको मौज्दात कायम राख्न बिरामीका आफन्त वा साथीभाइले सोधभर्नाको रूपमा रक्तदान गर्नु सामाजिक दायित्व मानिन्छ। तथापि, आकस्मिक अवस्थामा सोधभर्ना नभए पनि मौज्दात रहेसम्म रगत उपलब्ध गराइन्छ।
- परीक्षण तथा रगत प्राप्ति: ल्याबले क्रस-म्याचिङ सफल भएपछि सुरक्षित रक्त थैली (Blood Bag) सेवाग्राहीलाई हस्तान्तरण गर्छ। रगत लिएपछि तुरुन्तै अस्पतालको ट्रान्सफ्युजन युनिटमा पुर्याउनुपर्छ।
निःशुल्क रगत कार्यक्रम (Free Blood Supply Initiatives)
| प्रदेश / स्थानीय तह | निःशुल्क रगत सुविधा विवरण | आवश्यक कागजात |
|---|---|---|
| बागमती प्रदेश सरकार | प्रदेश मातहतका सरकारी तथा सम्झौता गरिएका अस्पतालमा भर्ना भएका बिरामीलाई रगत परीक्षण शुल्क १००% प्रदेश सरकारले व्यहोर्ने। | अस्पतालको भर्ना पुर्जी र चिकित्सकको माग फाराम। |
| काठमाडौं, ललितपुर र भरतपुर महानगर | आफ्ना पालिकाका स्थायी बासिन्दाहरूलाई रेडक्रस ब्लड बैंकबाट आवश्यक रगत परीक्षण सेवा शुल्क पूर्णतया निःशुल्क। | स्थानीय पालिकाको स्थायी बसोबास परिचयपत्र वा नागरिकता प्रतिलिपि। |
रक्तदानका नियम र स्वास्थ्य सुरक्षा मापदण्ड
- रक्तदान गर्नु अघि अघिल्लो रात पर्याप्त निद्रा (कम्तीमा ६-७ घण्टा) पुगेको हुनुपर्छ।
- रक्तदान गर्नुभन्दा २ घण्टा अघि पोषिलो खाना वा खाजा खानुपर्छ र प्रशस्त पानी पिउनुपर्छ।
- एन्टिबायोटिक सेवन गरिरहेका वा हालसालै ठूलो शल्यक्रिया गराएका व्यक्तिले ६ महिनासम्म रक्तदान गर्न मिल्दैन।
- महिलाहरूले महिनावारी (Menstruation) भइरहेको बेला, गर्भवती अवस्थामा वा शिशुलाई स्तनपान गराइरहेको समयमा रक्तदान गर्नु हुँदैन।
नेपालका प्रमुख ब्लड बैंक सम्पर्क नम्बरहरू
- नेपाल रेडक्रस केन्द्रीय रक्तसञ्चार सेवा (कालिमाटी, काठमाडौं): ०१-४२२९३४४ / ०१-४२२५३४४ / ०१-४२८८४८५
- त्रिवि शिक्षण अस्पताल (TUTH) ब्लड बैंक (महाराजगन्ज): ०१-४४१२३०३ (Ext. 115)
- वीर अस्पताल इमर्जेन्सी ब्लड बैंक (काठमाडौं): ०१-४२२१९८८
- पाटन अस्पताल ब्लड बैंक (लगनखेल, ललितपुर): ०१-५५२२२७८
- भक्तपुर रेडक्रस ब्लड बैंक: ०१-६६११६६१
- चितवन रेडक्रस ब्लड बैंक (भरतपुर): ०५६-५२१२४४
- पोखरा रेडक्रस ब्लड बैंक (कास्की): ०६१-५२११५०
