नेपालमा भूकम्प, बाढी, पहिरो, आगलागी, हिमपहिरो तथा हैजा, डेंगु, कोभिड-१९ जस्ता जनस्वास्थ्य महामारीका समयमा जनधनको क्षति न्यूनीकरण गर्न र द्रुत उद्धार कार्य सञ्चालन गर्न राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरण (NDRRMA) र स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालय अन्तर्गत स्वास्थ्य आपतकालीन कार्यसञ्चालन केन्द्र (HEOC) सक्रिय रहेका छन्।
द्रुत अवलोकन (Quick Overview)
- विपद् प्राधिकरण हटलाइन (NDRRMA): ११४९ (1149 – २४ सै घण्टा निःशुल्क)
- स्वास्थ्य मन्त्रालय आपतकालीन केन्द्र (HEOC): १११५ (1115)
- महामारी तथा संक्रामक रोग सूचना (EDCD Hotlines for Dengue, Cholera): ११५५ (1155)
- नेपाल प्रहरी आपतकालीन खोज तथा उद्धार: १०० (100)
- सशस्त्र प्रहरी बल (APF) विपद् व्यवस्थापन हटलाइन: १११४ (1114)
- नेपाली सेना हवाई तथा विशेष उद्धार समन्वय: १११३ (1113)
- जल तथा मौसम विज्ञान विभाग (बाढी पूर्वसूचना): ११५५ (टोल-फ्री) | hydrology.gov.np
आपतकालीन अवस्थामा तत्काल सम्पर्क गर्नुपर्ने हटलाइनहरूको तालिका
| विपद् वा आपतकालको प्रकार | जिम्मेवार सरकारी निकाय | टोल-फ्री / आपतकालीन नम्बर |
|---|---|---|
| बाढी, पहिरो तथा प्राकृतिक प्रकोप | राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण प्राधिकरण (NDRRMA) | ११४९ |
| खोज तथा उद्धार (Search & Rescue) | नेपाल प्रहरी / सशस्त्र प्रहरी बल / नेपाली सेना | १०० / १११४ / १११३ |
| आगलागी (दमकल सेवा) | वारुण यन्त्र (दमकल सेवा) | १०१ |
| एम्बुलेन्स सेवा | राष्ट्रिय एम्बुलेन्स सेवा (NAS 102) | १०२ |
| स्वास्थ्य आपतकाल तथा अस्पताल समन्वय | स्वास्थ्य आपतकालीन कार्यसञ्चालन केन्द्र (HEOC) | १११५ |
| डेंगु, हैजा, फ्लू वा महामारीको शंका | इपिडिमियोलोजी तथा रोग नियन्त्रण महाशाखा (EDCD) | ११५५ |
| बाढी तथा वर्षा पूर्वसूचना | जल तथा मौसम विज्ञान विभाग (DHM) | ११५५ (नदीको सतह र जोखिम अलर्ट) |
विपद्का समयमा नागरिकहरूले अपनाउनुपर्ने पूर्वतयारी
- आपतकालीन झोला (Emergency Go-Bag) तयारी: प्रत्येक परिवारले अत्यावश्यक कागजातहरू (नागरिकता, जग्गाधनी पुर्जा, शैक्षिक प्रमाणपत्र) वाटरप्रूफ प्लास्टिकमा राखी प्राथमिक उपचार बक्स, टर्चलाइट, रेडियो, ड्राई फुड, बोतलको पानी र सिठीसहितको झोला सजिलै भेटिने ठाउँमा राख्नुपर्छ।
- बाढी र पहिरोको जोखिममा: खोला किनार वा भिरालो जमिनमा पानीको बहाव अकस्मात् बढेमा वा धमिलो भएमा तत्काल सुरक्षित उच्च स्थान वा सामुदायिक आश्रयस्थलमा सर्ने। मौसम विभागको एसएमएस अलर्ट ध्यान दिएर पढ्ने।
- भूकम्पको समयमा: ‘झुक्नुहोस्, ओत लाग्नुहोस् र समात्नुहोस्’ (Drop, Cover and Hold On) विधि अपनाउने। घरबाहिर भएमा रुख, खम्बा वा अग्ला भवनबाट टाढा खुला ठाउँमा जाने।
- महामारी तथा संक्रामक रोग फैलिँदा: पिउने पानी उमालेर वा पियुष/क्लोरीन हालेर मात्र पिउने, व्यक्तिगत सरसफाइ र हात धुने बानी अपनाउने, र ज्वरो वा झाडापखाला लाग्दा तुरुन्तै ११५५ मा फोन गरी नजिकको स्वास्थ्य चौकी जाने।
सरकारी राहत तथा पुनःस्थापना मापदण्ड
विपद् पीडित उद्धार र राहत सम्बन्धी मापदण्ड अनुसार प्राकृतिक प्रकोपमा परी परिवारको सदस्यको मृत्यु भएमा प्रति मृतक रु. २,००,००० (एकै परिवारका थप सदस्यको मृत्यु भएमा थप रु. १ लाख प्रतिव्यक्ति) आर्थिक सहायता उपलब्ध गराइन्छ। घाइतेहरूको सरकारी अस्पतालमा पूर्ण निःशुल्क उपचारको व्यवस्था गरिन्छ भने घर पूर्ण क्षति भएका परिवारलाई तत्काल गुजारा र अस्थायी आवास निर्माणका लागि रु. ५०,००० सम्मको राहत अनुदान जिल्ला विपद् व्यवस्थापन कोषमार्फत प्रदान गरिन्छ।
सम्पर्क तथा आधिकारिक निकायहरू
- राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरण (NDRRMA): सिंहदरबार, काठमाडौं | फोन: ०१-४२००००४ / ११४९ | ndrrma.gov.np
- स्वास्थ्य आपतकालीन कार्यसञ्चालन केन्द्र (HEOC): स्वास्थ्य मन्त्रालय, काठमाडौं | फोन: ०१-४२६२५४३ / १११५ | heoc.mohp.gov.np
- इपिडिमियोलोजी तथा रोग नियन्त्रण महाशाखा (EDCD): टेकु, काठमाडौं | फोन: ०१-४२५५७९६ / ११५५ | edcd.gov.np
