नेपालका बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूमा व्यक्तिगत वा संस्थागत खाता खोल्न, सुरक्षित आर्थिक कारोबार गर्न, र सम्पत्ति शुद्धीकरण (Anti-Money Laundering – AML) कानुनको परिपालना गर्न ग्राहक पहिचान विवरण (Know Your Customer – KYC) अनिवार्य गरिएको छ। हाल अधिकांश बैंकहरूले अनलाइन भिडियो केवाइसी (Video KYC) मार्फत घरमै बसी खाता खोल्ने सुविधा उपलब्ध गराएका छन्।
द्रुत अवलोकन (Quick Overview)
- नियामक निकाय: नेपाल राष्ट्र बैंक (बैंक तथा वित्तीय संस्था नियमन विभाग)
- आधिकारिक पोर्टल: nrb.org.np
- खाताका प्रकारहरू: साधारण बचत खाता (Savings), चल्ती खाता (Current), मुद्दती खाता (Fixed Deposit), रेमिट्यान्स खाता, र नाबालिग खाता (Minor Account)
- प्यान कार्डको नियम: वार्षिक रु. १० लाखभन्दा माथिको कारोबार हुने खाता वा पारिश्रमिक/व्यावसायिक खाताका लागि स्थायी लेखा नम्बर (PAN) अनिवार्य
- डिजिटल सुविधा: भिडियो केवाइसी (v-KYC) मार्फत भौतिक रूपमा बैंक नपुगी अनलाइन खाता सञ्चालन
व्यक्तिगत बैंक खाता खोल्न आवश्यक कागजातहरू
- आवेदकको सक्कल नेपाली नागरिकताको प्रमाणपत्र वा राष्ट्रिय परिचयपत्र (NID)।
- हालसालै खिचिएको पासपोर्ट साइजको रंगिन फोटो (२ प्रति)।
- स्थायी ठेगाना नागरिकताभन्दा फरक भएमा स्थानीय वडाको बसाइँसराइ प्रमाणपत्र वा विद्युत/पानीको ग्राहक बिल।
- इच्छाएको व्यक्ति (हकवाला/Nominee) को नाम, सम्बन्ध र उसको नागरिकताको प्रतिलिपि।
- रु. १० लाखभन्दा माथिको कारोबार गर्ने भएमा व्यक्तिगत प्यान कार्ड (PAN) को प्रतिलिपि।
- नाबालिग (१६ वर्षमुनि) को हकमा जन्मदर्ता प्रमाणपत्र र संरक्षकको नागरिकता।
केवाइसी (KYC) अद्यावधिक किन अनिवार्य छ?
नेपाल राष्ट्र बैंकको एकीकृत निर्देशिका अनुसार बैंकहरूले आफ्ना ग्राहकहरूको जोखिम वर्ग अनुसार समय-समयमा केवाइसी विवरण नवीकरण गर्नुपर्दछ:
- विवरण परिवर्तन भएमा: पेशा, ठेगाना, मोबाइल नम्बर वा वैवाहिक स्थिति परिवर्तन भएमा तत्काल बैंकमा गई केवाइसी अद्यावधिक गर्नुपर्दछ।
- अद्यावधिक नगरेको परिणाम: तोकिएको समयभित्र केवाइसी विवरण नबुझाएमा बैंकले खाताबाट रकम निकाल्न (Debit Freeze) रोक्का गर्न सक्दछ। यस्तो अवस्थामा रकम जम्मा हुन सक्छ तर झिक्न वा अनलाइन कारोबार गर्न मिल्दैन।
चरणबद्ध अनलाइन बैंक खाता र भिडियो केवाइसी (v-KYC)
- बैंकको आधिकारिक वेबसाइट वा मोबाइल एप: सम्बन्धित वाणिज्य बैंकको वेबसाइटमा गई ‘Open Account Online’ रोज्नुहोस्।
- फाराम प्रविष्टि: व्यक्तिगत विवरण, ठेगाना, पारिवारिक विवरण, र आयको स्रोत अनलाइन भर्नुहोस्।
- कागजात अपलोड: नागरिकताको दुवै पाटा, फोटो, र हस्ताक्षर स्पष्ट स्क्यान गरी अपलोड गर्नुहोस्।
- भिडियो केवाइसी (Video KYC) कल: बैंकका अधिकृतसँग प्रत्यक्ष भिडियो कलमा जोडिई सक्कल नागरिकता देखाउनुहोस् र बायोमेट्रिक प्रमाणीकरण गर्नुहोस्।
- खाता नम्बर र मोबाइल बैंकिङ प्राप्ति: केवाइसी स्वीकृत भएको केही मिनेटमै तपाईंको खाता सक्रिय हुन्छ र मोबाइल बैंकिङ लगइन विवरण प्राप्त हुन्छ।
बारम्बार सोधिने प्रश्नहरू (Frequently Asked Questions)
प्रश्न: केवाइसी रोक्का (Debit Block) भएपछि के गर्ने?
उत्तर: सम्बन्धित बैंकको नजिकको शाखामा गई वा मोबाइल बैंकिङ एपमार्फत अद्यावधिक केवाइसी फाराम भरी नागरिकता पेश गरेपछि केही घण्टामै खाता फुकुवा हुन्छ।
प्रश्न: बैंक खाता खोल्न प्यान कार्ड अनिवार्य हो?
उत्तर: साधारण साना बचत खाता खोल्न सुरुमै प्यान कार्ड अनिवार्य छैन। तर खातामा रु. १० लाख वा सोभन्दा बढी रकमको कारोबार भएमा बैंकले प्यान नम्बर अनिवार्य माग्दछ।
बैंकिङ सुरक्षा सचेतना: बैंकले कहिल्यै पनि फोन, एसएमएस वा इमेलबाट तपाईंको मोबाइल बैंकिङ पासवर्ड, पिन (PIN) वा ओटिपी (OTP) माग्दैन। त्यस्ता विवरण कसैलाई नबताउनुहोस्।
