आयकर ऐन २०५८ बमोजिम कुनै पनि भुक्तानी गर्दा कानुनले तोकेका दरहरूमा स्रोतमा कर कट्टी (Tax Deduction at Source – TDS) गरी सरकारी राजस्व खातामा दाखिला गर्ने र सोको विद्युतीय प्रविष्टि आन्तरिक राजस्व विभागको प्रणालीमा गर्ने विधिलाई e-TDS भनिन्छ। e-TDS प्रविष्टि नभएसम्म कर कट्टा भएको व्यक्तिको प्यानमा कर जम्मा भएको देखिँदैन।
द्रुत अवलोकन (Quick Overview)
- नियामक निकाय: आन्तरिक राजस्व विभाग (IRD)
- अनलाइन e-TDS पोर्टल: taxpayerportal.ird.gov.np
- राजस्व दाखिला म्याद: भुक्तानी भएको महिना समाप्त भएको २५ दिनभित्र (अर्को महिनाको २५ गतेभित्र)
- अनिवार्य कानुनी सर्त: कर कट्टा गर्ने निकायले भुक्तानी पाउने व्यक्तिको स्थायी लेखा नम्बर (PAN) राखी e-TDS प्रविष्टि गर्नुपर्ने
प्रमुख भुक्तानीहरूमा लागु हुने टीडीएस (TDS) दरहरू
| भुक्तानीको शीर्षक (Payment Nature) | टीडीएस दर (TDS Rate) | भुक्तानी पाउने निकाय |
|---|---|---|
| घरबहाल कर (House Rent – प्राकृतिक व्यक्ति) | १०% | सम्बन्धित स्थानीय तह (वडा/नगरपालिका) |
| परामर्श वा सेवा शुल्क (भ्याटमा दर्ता भएको संस्था) | १.५% | आन्तरिक राजस्व विभाग |
| परामर्श वा सेवा शुल्क (भ्याटमा दर्ता नभएको व्यक्ति) | १५% | आन्तरिक राजस्व विभाग |
| ठेक्का वा आपूर्ति भुक्तानी (रु. ५० हजारभन्दा माथि) | १.५% | आन्तरिक राजस्व विभाग |
| बैंक ब्याज आम्दानी (प्राकृतिक व्यक्ति) | ५% | आन्तरिक राजस्व विभाग |
| कम्पनीको लाभांश वितरण (Dividend) | ५% | आन्तरिक राजस्व विभाग |
चरणबद्ध e-TDS दाखिला तथा भेरिफिकेसन कार्यविधि
- टीडीएस रकम बैंक दाखिला: भुक्तानी गर्दा कट्टा गरिएको रकम तोकिएको राजस्व शीर्षक (जस्तै: ११२११ पारिश्रमिक कर वा ११२१२ अन्य सेवा) मा बैंक वा कनेक्ट-आईपीएसमार्फत दाखिला गर्नुहोस्।
- e-TDS पोर्टल लगइन: करदाता पोर्टलको ‘Withholding (e-TDS)’ खण्डमा गई आफ्नो संस्थाको युजर लगइन गर्नुहोस्।
- कर कट्टी विवरण प्रविष्टि: कर कट्टी भएको व्यक्तिको प्यान नम्बर, कुल कारोबार रकम, कट्टा गरिएको टीडीएस रकम, र बैंक भौचर नम्बर प्रविष्ट गर्नुहोस्।
- e-TDS भेरिफिकेसन: अधिकृतले भौचर र विवरण रुजु गरी ‘Verify’ गरेपछि कर कट्टी भएको व्यक्तिको कर खातामा रकम क्रेडिट हुन्छ र उसले कर चुक्ता प्रमाणपत्र लिन सक्छ।
बारम्बार सोधिने प्रश्नहरू (Frequently Asked Questions)
प्रश्न: बैंकमा पैसा बुझाएर मात्र e-TDS प्रविष्टि नगरे के हुन्छ?
उत्तर: बैंकमा पैसा जम्मा भए पनि अनलाइन e-TDS इन्ट्री नगरिएसम्म सम्बन्धित व्यक्तिको प्यान खातामा कर जम्मा भएको देखिँदैन र उसले कर मिलान वा कर चुक्ता लिन पाउँदैन।
प्रश्न: २५ गतेभित्र टीडीएस दाखिला नगरे जरिवाना कति लाग्छ?
उत्तर: आयकर ऐनको दफा ११८ बमोजिम ढिला भएको दिनदेखि वार्षिक १५% का दरले ब्याज र दफा ११७ बमोजिम थप शुल्क लाग्दछ।
लेखापाल सचेतना: भुक्तानी लिने व्यक्तिको प्यान नम्बर ठीक छ वा छैन पहिले नै रुजु गरेर मात्र टीडीएस कट्टा गर्नुहोस्। गलत प्यानमा इन्ट्री भएमा सच्याउन जटिल प्रक्रिया हुन्छ।
