नेपाल सरकार, आन्तरिक राजस्व विभाग (Inland Revenue Department – IRD) ले तलबभोगी कर्मचारी, परामर्शदाता, व्यवसायी, र निश्चित सीमाभन्दा माथिका बैंकिङ तथा आर्थिक कारोबार गर्ने सम्पूर्ण नागरिकहरूका लागि व्यक्तिगत स्थायी लेखा नम्बर (Personal / Individual PAN) अनिवार्य गरेको छ। व्यक्तिगत प्यान कार्ड घरमै बसी करदाता पोर्टलबाट निःशुल्क अनलाइन आवेदन गर्न सकिन्छ।
द्रुत अवलोकन (Quick Overview)
- जारी गर्ने निकाय: आन्तरिक राजस्व विभाग अन्तर्गतका आन्तरिक राजस्व कार्यालयहरू (IRO) तथा करदाता सेवा कार्यालयहरू (TSO)
- आधिकारिक अनलाइन पोर्टल: taxpayerportal.ird.gov.np
- सरकारी दस्तुर: पूर्णतया निःशुल्क (Free of Cost)
- वैधता अवधि: आजीवन (एक व्यक्तिलाई जीवनभर एउटा मात्र प्यान नम्बर जारी हुन्छ)
- लाग्ने समय: अनलाइन आवेदन पेश गरेपछि सोही दिन वा १ कार्यदिनभित्र
व्यक्तिगत प्यान (Personal PAN) कसलाई अनिवार्य छ?
- सरकारी, गैरसरकारी, निजी प्रतिष्ठान वा कम्पनीमा कार्यरत तलबभोगी कर्मचारीहरू।
- घरजग्गा खरिद-बिक्री गर्ने वा बैंक तथा वित्तीय संस्थामा ठूलो रकम (रु. १० लाखभन्दा माथि) को कारोबार गर्ने व्यक्तिहरू।
- शेयर बजार (IPO/Secondary Market) मा लगानी गर्ने र डिम्याट (Demat) खाता खोल्ने लगानीकर्ताहरू।
- स्वतन्त्र पेशाकर्मी (डाक्टर, इन्जिनियर, वकिल, सल्लाहकार, पत्रकार वा फ्रिलान्सर) हरू।
आवश्यक कागजातहरूको चेकलिस्ट (Required Documents)
- आवेदकको नेपाली नागरिकताको प्रमाणपत्रको दुवै पाटाको स्पष्ट स्क्यान प्रति।
- हालसालै खिचिएको पासपोर्ट साइजको डिजिटल फोटो (JPG/PNG फर्म्याटमा)।
- सम्पर्कका लागि आफ्नै व्यक्तिगत मोबाइल नम्बर र सक्रिय इमेल ठेगाना।
- विदेशी नागरिकको हकमा वैध राहदानी, कूटनीतिक परिचयपत्र वा सम्बन्धित नियोगको सिफारिस।
चरणबद्ध अनलाइन प्यान आवेदन कार्यविधि (Step-by-Step Procedure)
- करदाता पोर्टलमा प्रवेश: आन्तरिक राजस्व विभागको आधिकारिक पोर्टल taxpayerportal.ird.gov.np मा जानुहोस्।
- Registration (PAN, VAT, Excise) छनोट: देब्रेपट्टी रहेको मेनुबाट ‘Registration’ मा क्लिक गरी ‘Application for Registration’ रोज्नुहोस्।
- प्रयोगकर्ता विवरण सिर्जना: नयाँ Username, Password र आफ्नो सम्पर्क नम्बर राखी ‘Personal PAN’ अप्सन चयन गर्नुहोस्।
- नजिकको राजस्व कार्यालय छनोट: आफूलाई पायक पर्ने आन्तरिक राजस्व कार्यालय (IRO) वा करदाता सेवा कार्यालय (TSO) छनोट गर्नुहोस्।
- व्यक्तिगत तथा पारिवारिक विवरण: आफ्नो नाम (नेपाली र अंग्रेजीमा), जन्म मिति, बाबु, आमा, बाजेको नाम र स्थायी/अस्थायी ठेगाना भर्नुहोस्।
- फोटो र नागरिकता अपलोड: स्क्यान गरिएको फोटो र नागरिकता तोकिएको फाइल साइजमा अपलोड गरी ‘Submit’ गर्नुहोस्।
- सबमिसन नम्बर (Submission Number) प्रिन्ट: फाराम पेश भएपछि प्राप्त हुने सबमिसन नम्बर सुरक्षित राख्नुहोस् वा कम्प्युटरबाट स्लिप प्रिन्ट गर्नुहोस्।
- प्यान कार्ड सङ्कलन: छनोट गरेको करदाता सेवा कार्यालयमा सक्कल नागरिकता र सबमिसन स्लिपसहित उपस्थित भई तुरुन्तै ल्यामिनेट गरिएको प्यान कार्ड निःशुल्क बुझ्नुहोस्।
बारम्बार सोधिने प्रश्नहरू (Frequently Asked Questions)
प्रश्न: के एउटै व्यक्तिको दुईवटा व्यक्तिगत प्यान कार्ड हुन सक्छ?
उत्तर: सक्दैन। आयकर ऐन अनुसार एक व्यक्तिले एउटा मात्र व्यक्तिगत प्यान नम्बर लिन पाउँछ। झुटा विवरण दिई दोहोरो प्यान लिएमा कानुनी कारबाही र जरिवाना हुन्छ।
प्रश्न: व्यक्तिगत प्यान लिएपछि हरेक वर्ष कर कार्यालयमा विवरण बुझाउनुपर्छ?
उत्तर: एकल रोजगारदाताबाट मात्र पारिश्रमिक आय आर्जन गर्ने र रोजगारदाताले नै नियम अनुसार टीडीएस (TDS) कट्टी गरी दाखिला गरिदिएको पारिश्रमिक आय भएका कर्मचारीले छुट्टै आयकर विवरण बुझाउनु पर्दैन। तर अन्य व्यवसाय वा थप स्रोतबाट आम्दानी भएमा भने वार्षिक आय विवरण बुझाउनुपर्दछ।
नागरिक सूचना: व्यक्तिगत प्यान पूर्णतया निःशुल्क सरकारी सेवा हो। कुनै पनि बिचौलिया वा क्याफेलाई अनलाइन फाराम शुल्कबाहेक सरकारी दस्तुरका नाममा थप रकम नबुझाउनुहोस्।
