नेपालमा कुनै पनि व्यापार, उद्योग, पसल, साझेदारी फर्म, वा कम्पनी सञ्चालन गर्नका लागि आन्तरिक राजस्व विभागबाट व्यावसायिक स्थायी लेखा नम्बर (Business / Corporate PAN) लिनु कानुनी रूपमा अनिवार्य छ। व्यावसायिक प्यान दर्ता भएपछि मात्र संस्थाको नाममा बैंक खाता खोल्न, कर बिजक जारी गर्न, र वैधानिक कारोबार गर्न पाइन्छ।
द्रुत अवलोकन (Quick Overview)
- दर्ता गर्ने निकाय: व्यवसाय रहेको कार्यक्षेत्रको आन्तरिक राजस्व कार्यालय (IRO) वा करदाता सेवा कार्यालय (TSO)
- आधिकारिक पोर्टल: taxpayerportal.ird.gov.np
- सरकारी दर्ता दस्तुर: आन्तरिक राजस्व विभागको दर्ता दस्तुर निःशुल्क
- लागु हुने संस्था प्रकार: एकलौटी फर्म (Proprietorship), साझेदारी फर्म (Partnership), प्राइभेट/पब्लिक लिमिटेड कम्पनी, सहकारी, संस्था वा ट्रष्ट
- जारी हुने प्रमाणपत्र: व्यावसायिक स्थायी लेखा नम्बर दर्ता प्रमाणपत्र (Business PAN Certificate)
प्यान दर्ताअघिका पूर्वसर्तहरू (Prerequisites)
व्यावसायिक प्यान लिनुभन्दा अगाडि व्यवसायको कानुनी दर्ता प्रमाणपत्र प्राप्त भइसकेको हुनुपर्दछ:
- एकलौटी वा साझेदारी फर्म: घरेलु तथा साना उद्योग कार्यालय, वाणिज्य विभाग वा स्थानीय तह (गाउँपालिका/नगरपालिका) मा दर्ता भएको प्रमाणपत्र।
- कम्पनी: कम्पनी रजिष्ट्रारको कार्यालय (Office of the Company Registrar – OCR) बाट प्राप्त कम्पनी दर्ता प्रमाणपत्र, प्रबन्धपत्र (MOA) र नियमावली (AOA)।
आवश्यक कागजातहरूको चेकलिस्ट (Required Documents)
- व्यवसाय/कम्पनी दर्ताको आधिकारिक प्रमाणपत्रको प्रतिलिपि।
- कम्पनी भए प्रबन्धपत्र र नियमावली (MOA/AOA); साझेदारी भए आधिकारिक साझेदारी सम्झौतापत्र।
- प्यान दर्ता गर्ने सम्बन्धमा सञ्चालक समिति (Board of Directors) ले गरेको आधिकारिक निर्णय (Minute)।
- सञ्चालक, साझेदार वा प्रोप्राइटरहरूको व्यक्तिगत प्यान (Personal PAN) र नागरिकताको प्रतिलिपि।
- व्यवसाय सञ्चालन हुने स्थानको घरबहाल सम्झौता (Rent Agreement) र घरधनीको नागरिकता/प्यान प्रतिलिपि वा आफ्नै घर भए लालपुर्जा।
- व्यवसाय रहेको स्थान स्पष्ट खुल्ने स्थान नक्सा (Location Map/Sketch)।
- कम्पनी/फर्मको आधिकारिक छाप (Rubber Stamp) र २ प्रति पासपोर्ट साइजको फोटो।
चरणबद्ध व्यावसायिक प्यान दर्ता प्रक्रिया
- अनलाइन आवेदन दर्ता: करदाता पोर्टल (taxpayerportal.ird.gov.np) मा गई ‘Business PAN’ चयन गरी नयाँ युजर खोल्नुहोस्।
- फर्म वा कम्पनीको विवरण: दर्ता प्रमाणपत्र अनुसारको आधिकारिक नाम, दर्ता नम्बर, मुख्य कारोबारको प्रकृति र पुँजी संरचना भर्नुहोस्।
- सञ्चालकहरूको प्यान लिङ्किङ: सम्पूर्ण सञ्चालकहरूको व्यक्तिगत प्यान नम्बर र नागरिकता विवरण अनिवार्य प्रविष्ट गर्नुहोस्।
- सबमिसन स्लिप प्रिन्ट: अनलाइन आवेदन पेश गरेपछि प्राप्त सबमिसन नम्बर प्रिन्ट गर्नुहोस्।
- भौतिक कागजात प्रमाणीकरण: सबमिसन स्लिप र सम्पूर्ण सक्कल तथा प्रमाणित कागजात लिई कार्यक्षेत्रको कर कार्यालयमा जानुहोस्। अधिकृतले विवरण रुजु गरेपछि व्यावसायिक प्यान प्रमाणपत्र जारी हुन्छ।
बारम्बार सोधिने प्रश्नहरू (Frequently Asked Questions)
प्रश्न: व्यक्तिगत प्यान नम्बरलाई नै व्यवसायमा प्रयोग गर्न मिल्छ?
उत्तर: मिल्दैन। व्यक्तिगत प्यान व्यक्तिको आफ्नै पारिश्रमिक वा पेशागत कामका लागि मात्र हुन्छ। दर्ता भएको संस्था, फर्म वा कम्पनीका नाममा कारोबार गर्न छुट्टै व्यावसायिक प्यान (Business PAN) लिनै पर्दछ।
प्रश्न: व्यावसायिक प्यान लिएपछि मूल्य अभिवृद्धि कर (VAT) मा पनि दर्ता हुनै पर्छ?
उत्तर: अनिवार्य छैन। यदि तपाईंको कारोबार भ्याटको अनिवार्य थ्रेसहोल्ड (वस्तुतर्फ वार्षिक रु. ५० लाख र सेवातर्फ रु. २० लाख) भन्दा कम छ र ऐनले तोकेका अनिवार्य सूचीमा पर्दैन भने प्यानमा मात्र बसेर कारोबार गर्न सकिन्छ।
व्यवसायी सचेतना: व्यावसायिक प्यान प्रमाणपत्र सधैँ व्यावसायिक कार्यकक्षमा देखिने गरी टाँस्नुहोस्। बिना प्यान व्यावसायिक कारोबार गर्नु गैरकानुनी मानिन्छ।
