भोटेकोशी र त्रिशूली नदीमा आएको विनाशकारी बाढीका कारण रसुवा, नुवाकोट र धादिङका ६३ शैक्षिक संस्थामा अध्ययनरत १४ हजार ५०० भन्दा बढी बालबालिकाको पढाइ प्रभावित भएको सरकारी मूल्यांकनले देखाएको छ। शिक्षा मन्त्रालयका अनुसार ९ हजार ४३० विद्यार्थी प्रत्यक्ष प्रभावित भएका छन् भने विद्यालय भवनहरू अस्थायी आश्रयस्थलका रूपमा प्रयोग हुँदा अन्य विद्यार्थीको नियमित पठनपाठन पनि प्रभावित भएको छ।
मुख्य बुँदा
- रसुवा, नुवाकोट र धादिङका ६३ शैक्षिक संस्थाका १४ हजार ५०० भन्दा बढी बालबालिकाको पढाइ प्रभावित भएको छ।
- ९ हजार ४३० विद्यार्थी प्रत्यक्ष प्रभावित भएका छन् र १ हजार ३७२ विद्यार्थी विस्थापित भएका छन्।
- ३४ शैक्षिक संस्था भौतिक रूपमा क्षतिग्रस्त भएका छन् भने २६८ कक्षाकोठामा क्षति पुगेको छ।
- बाढीबाट प्रभावित बालबालिकाका लागि ६८ अस्थायी सिकाइ केन्द्र आवश्यक देखिएकामा १३ वटा सञ्चालनमा आइसकेका छन्।
- सरकारले प्रभावित विद्यार्थीलाई पाठ्यपुस्तक, शैक्षिक सामग्री, छात्रावास तथा अन्य सहयोग उपलब्ध गराउने तयारी गरेको छ।
शिक्षा मन्त्रालयले संघीय तथा प्रदेश सरकारका शिक्षा अधिकारी र युनिसेफ तथा सेभ द चिल्ड्रेनका टोलीसँग प्रभावित क्षेत्रको मूल्यांकन गरेको हो। मूल्यांकनअनुसार तीन जिल्लाका २९ अस्थायी होल्डिङ सेन्टरमध्ये २८ वटा विद्यालय भवनमा सञ्चालन भइरहेका छन्। यसले विद्यालय खुलाउने प्रक्रियामा थप कठिनाइ सिर्जना गरेको छ। त्यस्ता केन्द्रमा करिब २ हजार विस्थापित व्यक्ति बसिरहेका छन्।
मन्त्रालयका अनुसार ३४ शैक्षिक संस्था भौतिक रूपमा क्षतिग्रस्त भएका छन्। ४५ भवनमा रहेका २६८ कक्षाकोठामा क्षति पुगेको छ। ११ विद्यालय भौतिक क्षति वा सुरक्षाका कारण पूर्ण रूपमा बन्द छन् भने चार विद्यालय अस्थायी रूपमा बन्द छन्। विद्यालयका ८२ शौचालय तथा पानी आपूर्तिसम्बन्धी संरचना र २० अन्य पानीका स्रोतमा पनि क्षति पुगेको छ।
बाढीले ३ हजार २३२ पाठ्यपुस्तक, २ हजार २२७ सेट शिक्षण–सिकाइ सामग्री, ४ हजार ५६१ डेस्क–बेन्च, १९४ कम्प्युटर र १४४ ल्यापटपमा क्षति पुर्याएको मूल्यांकनमा उल्लेख छ। नुवाकोटको विदुर नगरपालिकामा सबैभन्दा ठूलो असर परेको छ। त्यहाँ ३ हजारभन्दा बढी विद्यार्थी प्रभावित भएका छन्।
रसुवाको टिमुरेस्थित नेपाल राष्ट्रिय आधारभूत विद्यालय पूर्ण रूपमा क्षतिग्रस्त भएको छ। विद्यालयका ३५ विद्यार्थीकमध्ये २५ जना अझै सम्पर्कविहीन रहेको मूल्यांकनमा उल्लेख छ। धादिङमा अमलेश्वर गुरुकुल विद्यालयको भवन माटो र भग्नावशेषमा पुरिएको छ भने बुद्धि विकास आधारभूत विद्यालय हालकै स्थानमा पुनः सञ्चालन गर्न नसकिने अवस्थामा पुगेको छ।
प्रभावित विद्यार्थीलाई विद्यालयमा फर्काउन तत्काल पुनर्निर्माण मात्र नभई सुरक्षित स्थानमा अस्थायी सिकाइको व्यवस्था गर्नुपर्ने सुझाव दिइएको छ। मन्त्रालयले ६८ अस्थायी सिकाइ केन्द्र आवश्यक रहेको जनाएको छ, जसमध्ये १३ वटा स्थापना भइसकेका छन्। प्रतिकेन्द्र करिब ३० विद्यार्थी अट्ने व्यवस्था गरिएको छ।
सरकारले ९ हजार ४३० प्रत्यक्ष प्रभावित विद्यार्थीलाई शैक्षिक सामग्री र पाठ्यपुस्तक उपलब्ध गराउने तयारी गरेको छ। अभिभावक गुमाएका, सडक तथा पुल क्षतिका कारण विद्यालय पुग्न नसक्ने र सञ्चालनमा रहेका विद्यालयबाट टाढा रहेका बालबालिकाका लागि छात्रावास तथा आवासीय शिक्षाको व्यवस्था गर्ने तयारी पनि अघि बढाइएको छ।
यसअघि सरकारले बाढी प्रभावित तथा अभिभावकविहीन बालबालिकालाई कक्षा १२ सम्म अध्ययन निरन्तर गराउन ‘छात्रवृत्ति बैंक’ स्थापना गर्ने घोषणा गरिसकेको छ। नयाँ मूल्यांकनले तत्कालीन प्राथमिकता विद्यार्थीको सुरक्षा, सिकाइ निरन्तरता, आवश्यक शैक्षिक सामग्री र सुरक्षित आवासीय व्यवस्थामा केन्द्रित गर्नुपर्ने देखाएको छ।
स्रोत
- शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालय
- राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरण
- युनिसेफ
- सेभ द चिल्ड्रेन
- Rural Reconstruction Nepal
फोटो स्रोत: द काठमाडौँ पोस्ट — बागेश्वरी माध्यमिक विद्यालय, धादिङमा बाढीपछि विद्यार्थीले आफ्ना सामग्री खोज्दै गरेको दृश्य।
