नेपालको आयकर ऐन २०५८ अनुसार प्रत्येक आर्थिक वर्ष समाप्त भएपछि व्यावसायिक फर्म, कम्पनी, तथा तोकिएका प्राकृतिक व्यक्तिहरूले वर्षभरि गरेको आम्दानी, खर्च र कर दायित्वको स्वयम् कर निर्धारण (Self-Assessment) गरी आन्तरिक राजस्व विभागमा वार्षिक आयकर विवरण (Income Tax Return) दाखिला गर्नुपर्दछ।
द्रुत अवलोकन (Quick Overview)
- नियामक निकाय: आन्तरिक राजस्व विभाग (IRD) र मातहतका आन्तरिक राजस्व कार्यालयहरू (IRO)
- दाखिला गर्ने आधिकारिक पोर्टल: taxpayerportal.ird.gov.np
- नियमित म्याद (Statutory Deadline): आर्थिक वर्ष समाप्त भएको ३ महिनाभित्र अर्थात् असोज मसान्त (Mid-October) भित्र
- म्याद थप सुविधा (Extension): दफा ९७ बमोजिम निवेदन दिएमा बढीमा ३ महिना (पुस मसान्त) सम्म म्याद थप हुन सक्ने
- विलम्ब शुल्क तथा ब्याज: दफा ११७ अनुसार विलम्ब शुल्क र दफा ११८ अनुसार वार्षिक १५% ब्याज लागु हुने
आयकर विवरणका प्रमुख फारामहरू (Return Types)
| फाराम प्रकार | लक्षित करदाता वर्ग | कारोबार / आय सीमा |
|---|---|---|
| D-01 (अनुमानित कर) | साना व्यवसायी (Presumptive Taxpayers) | वार्षिक कारोबार रु. ३० लाखसम्म र आय रु. ३ लाखसम्म |
| D-02 (टर्नओभर कर) | मध्यम साना करदाता | वार्षिक कारोबार रु. ३० लाखदेखि रु. १ करोडसम्म |
| D-03 (पूर्ण कर निर्धारण) | कम्पनीहरू, ठूला व्यवसायी, अडिट भएका संस्था | वार्षिक कारोबार रु. १ करोडभन्दा माथि वा कम्पनीहरू |
| D-04 (पारिश्रमिक आय) | एकभन्दा बढी रोजगारदाता भएका तलबभोगी व्यक्ति | वार्षिक पारिश्रमिक आय र स्वीकृत छुट दाबी गर्नेहरू |
आय विवरण अनलाइन भर्ने कार्यविधि (Step-by-Step E-Filing)
- करदाता पोर्टल लगइन: taxpayerportal.ird.gov.np मा गई Income Tax ट्याबमा ‘Self Assessment (D-01 / D-02 / D-03)’ छनोट गर्नुहोस्।
- आर्थिक वर्ष चयन: विवरण बुझाउन लागेको आर्थिक वर्ष (जस्तै: २०८२/८३ वा २०८३/८४) र आफ्नो स्थायी लेखा नम्बर (PAN) प्रविष्ट गर्नुहोस्।
- कारोबार तथा खर्च विवरण: बिक्री आम्दानी, खरिद खर्च, सञ्चालन खर्च, र ह्रासकट्टी (Depreciation) विवरण अनुसूची अनुसार भर्नुहोस्।
- अग्रिम कर कट्टी (TDS) मिलान: वर्षभरि कट्टी भएको e-TDS कर कट्टी रकम प्रणालीबाटै तानेर कर दायित्वसँग मिलान गर्नुहोस्।
- बाँकी कर भुक्तानी र सबमिसन: तिर्नुपर्ने कर रकम बैंक वा कनेक्ट-आईपीएसमार्फत राजस्व दाखिला गरी भौचर नम्बर प्रविष्ट गरेपछि विवरण ‘Submit’ गर्नुहोस्।
बारम्बार सोधिने प्रश्नहरू (Frequently Asked Questions)
प्रश्न: असोज मसान्तभित्र आय विवरण नबुझाए के हुन्छ?
उत्तर: म्याद नाघेपछि आयकर ऐनको दफा ११७ अनुसार न्यूनतम जरिवाना (प्रति महिना रु. १०० वा वार्षिक कारोबारको ०.१% मध्ये जुन बढी हुन्छ) र बाँकी कर रकममा दफा ११८ अनुसार वार्षिक १५% ले ब्याज गणना हुन्छ।
प्रश्न: वर्षभरि व्यापारमा घाटा भए पनि विवरण बुझाउनुपर्छ?
उत्तर: पर्छ। व्यापार नाफामा होस् वा घाटामा, कर दर्ता भएको प्रत्येक संस्थाले शून्य वा घाटाको विवरण (Loss Return) अनिवार्य रूपमा तोकिएको म्यादभित्रै बुझाउनुपर्दछ।
करदाता सचेतना: असोज मसान्तको अन्तिम दिनहरूमा सर्भरमा अत्यधिक चाप हुने भएकाले समयमै अनलाइन आय विवरण दाखिला गरी सम्भावित जरिवानाबाट बच्नुहोस्।
