कृषि बीमा गराउँदा किसानले बुझ्नुपर्ने ७ कुरा

कृषि बीमा किसानले बाली, पशुपन्छी वा कृषि व्यवसायमा प्राकृतिक विपत्ति र अन्य तोकिएका जोखिमबाट हुन सक्ने आर्थिक क्षति कम गर्न अपनाउने उपाय हो। तर बीमा गराएपछि सबै प्रकारको क्षति स्वतः भुक्तानी हुन्छ भन्ने होइन। कुन बाली वा पशु बीमित हो, कुन जोखिम समेटिएको छ, बीमाङ्क रकम कति हो र दाबी कसरी गर्ने भन्ने कुरा बीमालेखमै स्पष्ट हुनुपर्छ।

कृषि तथा पशुपन्छी बीमामा धान, फलफूल, तरकारी, च्याउ, माछा, मौरी तथा विभिन्न पशुपन्छीजस्ता उत्पादन समावेश हुन सक्छन्। वास्तविक दायरा भने बीमा कम्पनीले जारी गरेको बीमालेख र लागू निर्देशिकाले निर्धारण गर्छ।

१. के बीमा गराउँदै हुनुहुन्छ, स्पष्ट गर्नुहोस् बालीको नाम, खेती गरिएको क्षेत्रफल, जात, रोपाइँ वा उत्पादन चक्र र पशुपन्छीको संख्या तथा पहिचानसम्बन्धी विवरण सही राख्नुहोस्। बीमा प्रस्तावमा एउटा बाली वा पशुको विवरण राखेर अर्को वस्तुमा क्षति हुँदा दाबी गर्न मिल्छ भन्ने नमान्नुहोस्।

२. कुन जोखिम समेटिएको छ, पढ्नुहोस् कृषि बीमालेखमा आगलागी, चट्याङ, बाढी, डुबान, खडेरी, पहिरो, असिना, तुषारो, कीरा वा रोगबाट हुने क्षतिजस्ता जोखिम समावेश हुन सक्छन्। सबै बीमालेखमा एउटै जोखिम सूची हुँदैन। वन्यजन्तु, रोग, मौसम वा अन्य कारणबाट हुने क्षतिमध्ये के समेटिन्छ र के अपवादमा पर्छ भन्ने कुरा लिखित रूपमा बुझ्नुहोस्।

३. बीमाङ्क रकम कसरी तय हुन्छ, बुझ्नुहोस् बालीको बीमाङ्क रकम उत्पादन लागत वा उत्पादन मूल्यका आधारमा निर्धारण हुन सक्छ। खेतीको क्षेत्रफल, लागत, अपेक्षित उत्पादन र बीमालेखमा तोकिएको मूल्याङ्कन विधि मिलेको छ कि छैन जाँच्नुहोस्। अनुमानित आम्दानी र बीमाङ्क रकम एउटै कुरा होइनन्।

४. प्रिमियम र सरकारी अनुदानको सर्त पुष्टि गर्नुहोस् सरकारले कृषि, पशुपन्छी तथा जडीबुटी बीमाको प्रिमियममा अनुदान दिने व्यवस्था गरेको छ। २०८३ को अनुदान प्रक्रियामा बीमाङ्क रकमअनुसार अनुदानको दर फरक हुन सक्ने व्यवस्था उल्लेख छ। त्यसैले पुरानो समाचार वा अरू किसानले तिरेको रकमका आधारमा निर्णय नगरी आफ्नो बीमालेखमा लागू हुने दर, सीमा र किसानले तिर्नुपर्ने हिस्सा बीमा कम्पनीसँग लिखित रूपमा बुझ्नुहोस्।

५. प्रस्ताव फाराम र प्राविधिक विवरण सही राख्नुहोस् बाली तथा पशुपन्छीको वास्तविक अवस्था लुकाउने वा गलत विवरण दिने काम नगर्नुहोस्। आवश्यक परे कृषि प्राविधिक वा पशु चिकित्सकबाट विवरण प्रमाणित गराउनुहोस्। बीमा कम्पनीले माग्ने कागजातको सूची र मूल्याङ्कन प्रक्रिया आवेदन दिनुअघि नै लिनु उपयोगी हुन्छ।

६. क्षति भए तुरुन्त बीमकलाई खबर गर्नुहोस् बाली वा पशुपन्छीमा क्षति देखिएपछि बीमा कम्पनी वा तोकिएको अभिकर्तालाई सकेसम्म छिटो जानकारी दिनुहोस्। बीमालेखमा तोकिएको समयसीमा नाघ्न नदिनुहोस्। क्षतिको अवस्था, मिति र स्थान देखिने तस्बिर वा भिडियो सुरक्षित राख्नुहोस् र प्राविधिक निरीक्षणका लागि आवश्यक सहयोग गर्नुहोस्। क्षतिग्रस्त वस्तु हटाउनुअघि बीमकले के प्रक्रिया अपनाउन भनेको छ भन्ने बुझ्नुहोस्।

७. दाबी, नवीकरण र अपवादका नियम सुरक्षित राख्नुहोस् बीमालेख, प्रिमियम भुक्तानी रसिद, प्रस्ताव फाराम र कम्पनीसँग भएको लिखित संवाद सुरक्षित राख्नुहोस्। दाबीका लागि कुन प्रमाणपत्र, प्राविधिक प्रतिवेदन वा स्थानीय सिफारिस चाहिन्छ भन्ने कुरा कम्पनीसँग पुष्टि गर्नुहोस्। बीमा अवधि कहिले सकिन्छ, नवीकरण कसरी गर्ने र बाली वा पशु बिक्री वा स्थानान्तरण गर्दा कम्पनीलाई जानकारी दिनुपर्छ कि पर्दैन भन्ने पनि पहिल्यै बुझ्नुहोस्।

सरकारी अनुदानले किसानले तिर्नुपर्ने प्रिमियम घटाउन सक्छ, तर बीमा नाफा सुनिश्चित गर्ने माध्यम होइन। क्षतिपूर्ति बीमालेखमा समेटिएको जोखिम, समयमै गरिएको सूचना, प्रमाण र प्राविधिक मूल्याङ्कनका आधारमा तय हुन्छ। त्यसैले हस्ताक्षर गर्नुअघि बीमालेखका सर्त, अपवाद र दाबी प्रक्रिया पढेर नबुझेको कुरा बीमा कम्पनी वा नेपाल बीमा प्राधिकरणसँग सोध्नुहोस्।