अन्तर्राष्ट्रिय बालिका दिवस आज, अक्टोबर ११ मा मनाइँदैछ। संयुक्त राष्ट्रसंघले सन् २०२६ का लागि “बालविवाह अन्त्य गरौँ र बालिकाको अधिकारमा लगानी गरौँ” भन्ने विषय अघि सारेको छ। नेपालमा बालविवाह घट्दै गएको भए पनि सबैभन्दा गरिब परिवारका बालिकाहरू अझै पछाडि पर्ने जोखिम रहेको UNICEF Nepal ले नयाँ तथ्याङ्कसहित जनाएको छ।
- अन्तर्राष्ट्रिय बालिका दिवस प्रत्येक वर्ष अक्टोबर ११ मा मनाइन्छ।
- सन् २०२६ को मुख्य विषय बालविवाह अन्त्य र बालिकाको अधिकारमा लगानी हो।
- UNICEF Nepal का अनुसार नेपालमा बालविवाहको दर २८ प्रतिशतमा झरेको छ।
- नेपाल सन् २०३० सम्म बालविवाह अन्त्य गर्ने लक्ष्य हासिल गर्न अझै पर्याप्त गतिमा अघि बढेको छैन।
नेपालमा प्रगति, तर चुनौती बाँकी UNICEF Nepal ले अक्टोबर ८ मा सार्वजनिक गरेको पैरवी विवरणअनुसार पछिल्लो दशकमा नेपालमा बालविवाह घटेको छ र यसको दर २८ प्रतिशतमा पुगेको छ। तर सन् २०३० सम्म यो अभ्यास अन्त्य गर्ने प्रतिबद्धता पूरा गर्न देश अझै सही गतिमा अघि बढिरहेको छैन। संस्थाले विशेषगरी गरिब परिवारका बालिकालाई लक्षित सहयोग बढाउनुपर्ने आवश्यकता औँल्याएको छ।
किन आवश्यक छ थप लगानी? बालविवाहले बालिकाको शिक्षा निरन्तरता, स्वास्थ्य, सुरक्षा र आफ्नै भविष्यबारे निर्णय गर्ने अधिकारमा असर पार्न सक्छ। संयुक्त राष्ट्रसंघले बालिकालाई विद्यालयमा टिकाइराख्ने, परिवारको आर्थिक अवसर सुधार्ने, कानुनी तथा सामाजिक संरक्षण विस्तार गर्ने र विभेदकारी सामाजिक मान्यता बदल्ने प्रयासलाई महत्त्वपूर्ण उपायका रूपमा उल्लेख गरेको छ।
स्थानीय तह र समुदायको भूमिका बालविवाह रोकथामका लागि विद्यालय, परिवार, स्थानीय सरकार र समुदायबीच समन्वय आवश्यक हुन्छ। जोखिममा रहेका बालिकालाई शिक्षा र संरक्षण सेवासम्म पहुँच दिनु, कानुनी अधिकारबारे जानकारी बढाउनु र निर्णय प्रक्रियामा बालिकाको आवाजलाई स्थान दिनु महत्त्वपूर्ण हुन्छ। गरिबी वा संकटका कारण बालिकाको शिक्षा रोकिन नदिन लक्षित सहयोग पनि आवश्यक छ।
अन्तर्राष्ट्रिय बालिका दिवसले बालिकाको अधिकारबारे सचेतना फैलाउने मात्र होइन, प्रतिबद्धतालाई व्यवहारमा उतार्न सरकार, समुदाय र सम्बन्धित संस्थालाई काम तीव्र बनाउन आह्वान गर्छ।
स्रोत: UNICEF Nepal को ८ अक्टोबर २०२६ मा प्रकाशित तथ्याङ्क तथा पैरवी विवरण र संयुक्त राष्ट्रसंघको अन्तर्राष्ट्रिय बालिका दिवससम्बन्धी आधिकारिक पृष्ठका आधारमा तथ्य-जाँच गरिएको।
