किसानले उत्पादन बेच्ने निर्णय गर्दा एउटै बजारबाट सुनेको दरमा मात्र भर पर्नुभन्दा समान किसिम र गुणस्तरका कृषि उपजको मूल्य तुलना गर्नु उपयोगी हुन्छ। कृषि विभागले १२ वटा संघीय कृषि बजारमा कारोबार हुने कृषि उपजको दैनिक थोक मूल्य विवरण उपलब्ध गराउने मोबाइल एपबारे सूचना प्रकाशित गरेको छ। यस्तो विवरणलाई बजार बुझ्ने एउटा आधारका रूपमा प्रयोग गर्न सकिन्छ; तर अन्तिम आम्दानीमा ढुवानी, प्याकेजिङ, लोडिङ–अनलोडिङ, बजार शुल्क र बिग्रने जोखिमको असर पनि पर्छ।
पहिलो, मूल्यको मिति र बजारको नाम हेर्नुहोस्। अघिल्लो दिनको मूल्यलाई आजको दर नमान्नुहोस्। सम्भव भएसम्म समान मितिका विवरण तुलना गर्नुहोस् र सूचना कहिले अद्यावधिक भएको हो जाँच्नुहोस्।
दोस्रो, एउटै वस्तु र समान गुणस्तरको तुलना गर्नुहोस्। तरकारी वा फलफूलको जात, आकार, ताजापन, ग्रेड, प्याकेजिङ र परिमाण फरक भए दर पनि फरक हुन सक्छ। गुणस्तर फरक भएका वस्तुका मूल्यलाई सीधै तुलना गर्दा गलत निष्कर्ष निस्कन सक्छ।
तेस्रो, थोक र खुद्रा मूल्य छुट्याउनुहोस्। पसलमा उपभोक्ताले तिर्ने खुद्रा मूल्य किसानले थोक बजारमा पाउने रकम होइन। मूल्य विवरणमा एकाइ—जस्तै प्रतिकिलो वा प्रतिक्विन्टल—पनि मिलेको छ कि छैन हेर्नुहोस्।
चौथो, अर्को बजारको बढी मूल्यसँगै ढुवानी र बिक्री खर्च पनि जोडेर हिसाब गर्नुहोस्। टाढाको बजारमा दर केही बढी देखिए पनि यातायात, श्रम, प्याकेजिङ, बजार शुल्क र नबिकेर बाँकी रहने जोखिम कटाउँदा हातमा आउने रकम कम हुन सक्छ।
पाँचौँ, बिक्रीअघि स्थानीय बजार वा खरिदकर्तासँग पुष्टि गर्नुहोस्। मूल्य सूचीले संकेत दिन्छ, तर खरिद परिमाण, कारोबारको समय, गुणस्तर मापदण्ड, भुक्तानी प्रक्रिया र लागू हुने शुल्कबारे प्रत्यक्ष पुष्टि गर्दा निर्णय स्पष्ट हुन्छ। सम्भव भए दुई वा बढी खरिदकर्ताबाट प्रस्ताव लिनुहोस्।
संयुक्त राष्ट्रसंघीय खाद्य तथा कृषि संगठनले पनि कृषि तथा खाद्य वस्तुको मूल्य निगरानी र विभिन्न बजार तथा समयावधिको तुलना गर्न उपयोगी उपकरण उपलब्ध गराउँछ। बजार मूल्यको जानकारीले निर्णयमा सहयोग गर्छ, तर मूल्यको मिति, वस्तुको विवरण र स्थानीय अवस्थासँग मिलाएर व्याख्या गर्नुपर्छ।
यी उपायले किसानलाई सबैभन्दा महँगो दर मात्रै पछ्याउनुको सट्टा खर्च कटाएपछि कति आम्दानी बाँकी रहन्छ भन्ने आधारमा बिक्रीको विकल्प तुलना गर्न मद्दत गर्न सक्छ।
- दैनिक मूल्यको मिति, बजार र एकाइ जाँच्नुहोस्।
- एउटै बाली, जात र गुणस्तरका वस्तु मात्रै तुलना गर्नुहोस्।
- थोक र खुद्रा मूल्यलाई अलग-अलग बुझ्नुहोस्।
- ढुवानी, श्रम, प्याकेजिङ र बजार शुल्क घटाएर वास्तविक आम्दानी हिसाब गर्नुहोस्।
- बिक्रीअघि स्थानीय बजार वा खरिदकर्तासँग दर र सर्त पुष्टि गर्नुहोस्।
स्रोत: सम्बन्धित सरकारी/आधिकारिक निकायका सार्वजनिक विवरण तथा कम्तीमा दुई स्वतन्त्र विश्वसनीय स्रोतबाट गरिएको तथ्य परीक्षण।
