पढाइमा राम्रो प्रगति गर्न घण्टौँ पुस्तकअगाडि बस्नु मात्र पर्याप्त हुँदैन। अध्ययनलाई साना लक्ष्यमा बाँड्ने, आफूले पढेको कुरा सम्झेर अभ्यास गर्ने र निश्चित समयपछि फेरि दोहोर्याउने बानीले सिकाइलाई व्यवस्थित बनाउन मद्दत गर्छ।
१. साप्ताहिक योजना बनाउनुहोस्। कुन विषयमा कति पाठ पढ्नुपर्ने हो र कुन दिन अभ्यास प्रश्न हल गर्ने हो भनेर पहिले नै लेख्नुहोस्। ठूलो अध्यायलाई साना भागमा बाँड्नुहोस् र कठिन विषयलाई अन्तिम दिनका लागि मात्र नछोड्नुहोस्।
२. पुस्तक बन्द गरेर सम्झने अभ्यास गर्नुहोस्। कुनै विषय पढेपछि पुस्तक बन्द गरेर मुख्य विचार आफ्नै शब्दमा लेख्नुहोस् वा आफूलाई प्रश्न सोध्नुहोस्। उत्तर नआएको भाग फेरि हेर्नुहोस्। यसले केवल पढेर चिनेजस्तो लाग्ने र वास्तवमै सम्झन सक्ने अवस्थाबीचको फरक बुझ्न मद्दत गर्छ।
३. समय अन्तरालमा पुनरावृत्ति गर्नुहोस्। एउटै दिनमा धेरै पटक पढ्नुको सट्टा अर्को दिन, केही दिनपछि र त्यसपछि फेरि छोटो समीक्षा गर्ने तालिका बनाउनुहोस्। प्रत्येक पुनरावृत्तिमा सबै कुरा फेरि पढ्नुभन्दा पहिले आफूले सम्झन सक्ने कुरा जाँच्नुहोस्।
४. फरक प्रकारका अभ्यास मिसाउनुहोस्। गणितमा एउटै किसिमका प्रश्न मात्र लगातार हल नगरी सम्बन्धित फरक प्रकारका प्रश्न पनि अभ्यास गर्नुहोस्। भाषा, विज्ञान वा सामाजिक अध्ययनमा परिभाषा सम्झने, उदाहरण दिने र आफ्नै शब्दमा व्याख्या गर्ने अभ्यास पालैपालो गर्न सकिन्छ।
५. गल्तीको सूची राख्नुहोस्। अभ्यास प्रश्न गलत हुँदा सही उत्तर मात्र नलेख्नुहोस्; गल्ती किन भयो—सूत्र बिर्सियो, प्रश्न गलत बुझियो वा चरण छुट्यो—भनेर पनि टिपोट गर्नुहोस्। अर्को अध्ययन सत्रमा यही सूचीबाट सुरु गर्दा समयको राम्रो उपयोग हुन्छ।
६. ध्यान केन्द्रित हुने वातावरण बनाउनुहोस्। पढ्नुअघि आवश्यक किताब, कापी र सामग्री तयार राख्नुहोस्। सम्भव भएसम्म मोबाइलको सूचना बन्द गर्नुहोस् र निश्चित समयसम्म एउटा लक्ष्यमा काम गर्नुहोस्। थकान बढेमा छोटो विश्राम लिनुहोस्; निद्रा त्यागेर रातभर पढ्ने बानीलाई नियमित योजना नबनाउनुहोस्।
७. योजना नियमित रूपमा मिलाउनुहोस्। हप्ताको अन्त्यमा कुन विषयमा प्रगति भयो र कहाँ थप अभ्यास चाहिन्छ भनेर समीक्षा गर्नुहोस्। सबैका लागि एउटै तालिका उपयुक्त हुँदैन, त्यसैले कक्षा, काम, घरको जिम्मेवारी र आफ्नो सिकाइको गतिअनुसार योजना परिवर्तन गर्नुहोस्। कठिनाइ निरन्तर रहेमा शिक्षक वा अभिभावकसँग सहयोग माग्नुहोस्।
- ठूला अध्यायलाई साना लक्ष्यमा बाँडेर साप्ताहिक योजना बनाउनुहोस्।
- पुस्तक बन्द गरेर सम्झने र अभ्यास प्रश्न हल गर्ने बानी बसाल्नुहोस्।
- विभिन्न दिनमा छोटो पुनरावृत्ति गर्दै कठिन भाग पहिचान गर्नुहोस्।
- गल्तीको कारण टिपोट गर्नुहोस् र पर्याप्त विश्रामसहित पढाइको तालिका मिलाउनुहोस्।
स्रोत: सम्बन्धित सरकारी/आधिकारिक निकायका सार्वजनिक विवरण तथा कम्तीमा दुई स्वतन्त्र विश्वसनीय स्रोतबाट गरिएको तथ्य परीक्षण।
