चिसो मौसममा कुखुराको खोर सुरक्षित राख्ने ७ व्यवहारिक उपाय

चिसो मौसममा कुखुराको खोरलाई न्यानो राख्नु मात्र पर्याप्त हुँदैन। पर्याप्त हावापास, सुक्खा बिछ्यौना, स्वच्छ पानी, गुणस्तरीय दाना र नियमित सरसफाइ पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण हुन्छन्। सिधा चिसो बतासबाट जोगाउँदा पनि खोरमा ताजा हावा आउने बाटो बन्द गर्नु हुँदैन।

नेपालमा तराईदेखि पहाडी र हिमाली क्षेत्रमा तापक्रम र हावापानी फरक हुन्छ। त्यसैले खोरको बनावट, कुखुराको उमेर र पालन प्रणालीअनुसार व्यवस्थापन मिलाउनुपर्छ। पशुपन्छी व्यवस्थापनसम्बन्धी अन्तर्राष्ट्रिय प्राविधिक मार्गदर्शनले पनि तापक्रम, हावाको आवागमन, पानी, दाना र सरसफाइलाई एकअर्कासँग जोडिएका पक्षका रूपमा हेर्छ।

१. सिधा चिसो बतास छेक्नुहोस्, हावापास खुला राख्नुहोस्

खोरका ढोका वा झ्यालबाट सिधै चिसो हावा पस्ने ठाउँमा आवश्यक पर्दा अस्थायी पर्दा वा ढकनी लगाउन सकिन्छ। तर खोर पूरै बन्द गर्दा हावा फेरिने बाटो रोकिन्छ। कुखुराको तहमा ताजा हावा चल्ने व्यवस्था राख्दै चिसो बतास, धुलो र वर्षाको सिधा असरबाट चरालाई जोगाउनुहोस्।

२. भित्तो र छानाबाट चिसो तथा पानी पस्न नदिनुहोस्

चिसो बढी हुने क्षेत्रमा खोरका भित्तो बाक्ला वा इन्सुलेसनयुक्त बनाउनु उपयोगी हुन्छ। छानाबाट पानी चुहिने ठाउँ मर्मत गर्नुहोस् र भुइँमा पानी जम्ने अवस्था हटाउनुहोस्। स्थानीय रूपमा उपलब्ध सामग्री प्रयोग गर्दा पनि खोर सफा गर्न र हावा चलाउन सहज हुने गरी संरचना मिलाउनु राम्रो हुन्छ।

३. बिछ्यौना सुक्खा र सफा राख्नुहोस्

खोरको भुइँ र बिछ्यौना ओसिलो रहन नदिनुहोस्। पानी चुहिने भाँडा वा छानाको समस्या छ भने समयमै सुधार गर्नुहोस्। भिजेको बिछ्यौना हटाएर सुक्खा सामग्री राख्नुहोस् र खोर तथा उपकरण नियमित सफा गर्नुहोस्। पानीको निकास पनि राम्रो हुनुपर्छ।

४. कुखुराको संख्याअनुसार पर्याप्त ठाउँ दिनुहोस्

खोरमा कुखुराको संख्या धेरै हुँदा भीडभाड बढ्न सक्छ। ठाउँ कम हुँदा कमजोर चरालाई दाना वा पानीसम्म पुग्न कठिन हुन सक्छ। कुखुराको प्रकार र उमेरअनुसार पर्याप्त ठाउँ तथा बस्ने व्यवस्था मिलाउनुहोस्। एउटै खोरमा फरक उमेरका समूह राख्नुपर्ने भए तिनको व्यवस्थापन छुट्टाछुट्टै गर्न सकिन्छ कि भनेर स्थानीय प्राविधिकसँग सल्लाह लिनुहोस्।

५. स्वच्छ पानी र गुणस्तरीय दाना नियमित उपलब्ध गराउनुहोस्

पिउने पानी सफा हुनुपर्छ। पानीका भाँडा नियमित सफा गर्नुहोस् र पानी दूषित हुने सम्भावना देखिए त्यसको गुणस्तरबारे प्राविधिक सल्लाह लिनुहोस्। दाना ओसिलो हुन नदिनुहोस्; भण्डारण गर्दा जंगली चराचुरुङ्गी र मुसाको पहुँचबाट जोगाउनुहोस्। दाना र पानी कुखुराले सहजै भेट्ने ठाउँमा राख्नुहोस्।

६. बाहिरका चराचुरुङ्गी र अनावश्यक आवतजावत नियन्त्रण गर्नुहोस्

खोरमा जंगली चराचुरुङ्गी, मुसा वा अन्य जनावर पस्न नदिन ढोका, झ्याल र जालीको अवस्था जाँच्नुहोस्। खोरमा प्रवेश गर्ने व्यक्तिले सफा जुत्ता र बाहिरी कपडा प्रयोग गर्ने व्यवस्था मिलाउनुहोस्। उपकरण अर्को समूहमा लैजानुअघि सफा गर्नुहोस्। दाना राख्ने ठाउँमा पनि बाहिरका जनावरको पहुँच रोक्नुहोस्।

७. असामान्य अवस्था देखिए पशु चिकित्सकसँग परामर्श लिनुहोस्

कुखुरामा असामान्य अवस्था देखिए वा समूहमा संक्रमणको शंका भए आफैं औषधि वा खोप प्रयोग नगरी पशु चिकित्सक वा स्थानीय पशु सेवा केन्द्रसँग तुरुन्त परामर्श लिनुहोस्। संक्रमणको शंका भएको समूहलाई अन्य समूहबाट अलग व्यवस्थापन गर्नुपर्छ। नेपालमा पशु रोगसम्बन्धी सूचना र आधिकारिक प्रेस विज्ञप्ति पशु सेवा विभागको वेबसाइटमा पनि उपलब्ध छन्।

चिसो मौसममा खोरको न्यानोपन, हावापास, सरसफाइ र स्वच्छ पानीलाई सँगसँगै ध्यान दिनुपर्छ। एउटै उपाय सबै ठाउँमा लागू हुँदैन; स्थानीय मौसम, खोरको बनावट र कुखुराको अवस्थाअनुसार व्यवस्थापन समायोजन गर्नु उपयुक्त हुन्छ।