टी२० क्रिकेटका आधारभूत नियम: पावरप्ले, ओभर र बलिङ सीमा बुझौँ

टी२० क्रिकेटमा प्रत्येक टोलीले एउटा इनिङ्स खेल्छ र सामान्य अवस्थामा बढीमा २० ओभर ब्याटिङ गर्छ। छोटो ढाँचाको यो खेलमा पावरप्ले, फिल्डिङको घेरा र बलरले फ्याँक्न पाउने ओभरको सीमाले खेलको रणनीति निर्धारण गर्छ।

यहाँ दिइएको व्याख्या अन्तर्राष्ट्रिय टी२० (टी२०आई) का आईसीसी खेल सर्तमा आधारित छ। नेपालका घरेलु लिग वा अन्य प्रतियोगिताले आफ्नै खेल सर्त लागू गर्न सक्ने भएकाले कुनै खेलको विशेष नियम बुझ्न त्यस प्रतियोगिताको आधिकारिक विवरण पनि हेर्नुपर्छ।

एक इनिङ्समा बढीमा २० ओभर

सामान्य, अवरोधरहित टी२०आई खेलमा दुवै टोलीले एक–एक इनिङ्स खेल्छन्। प्रत्येक इनिङ्स बढीमा २० ओभरको हुन्छ। तर टोलीका सबै ब्याटर आउट भएमा २० ओभर पूरा हुनुअघि नै इनिङ्स समाप्त हुन सक्छ। त्यसैले लक्ष्य पछ्याउँदा बनाएको रनसँगै बाँकी ओभर र गुमेका विकेट पनि महत्त्वपूर्ण हुन्छन्।

पहिलो ६ ओभरको पावरप्ले

अवरोधरहित २० ओभरको इनिङ्समा पहिलो ६ ओभरलाई पावरप्ले भनिन्छ। यस अवधिमा ३० यार्डको फिल्डिङ घेराभन्दा बाहिर बढीमा दुई जना फिल्डर मात्र राख्न पाइन्छ। पावरप्ले सकिएपछि घेराभन्दा बाहिर बढीमा पाँच जना फिल्डर राख्न सकिन्छ। इनिङ्स छोट्याइएको अवस्थामा पावरप्लेको अवधि पनि खेल सर्तअनुसार घटाइन्छ।

एक बलरले कति ओभर फ्याँक्न पाउँछ?

पूरा २० ओभरको टी२०आई इनिङ्समा एउटै बलरले बढीमा चार ओभर फ्याँक्न पाउँछ। खेल ढिलो सुरु हुँदा वा बीचमा अवरोध आएर ओभर घटाइएमा बलरको अधिकतम ओभर संख्या पनि बाँकी खेलका लागि छुट्याइएको ओभरअनुसार समायोजन हुन्छ। त्यसैले छोटिएको खेलमा चार ओभरको सीमा जस्ताको तस्तै लागू हुन्छ भन्ने हुँदैन।

ओभरमा कति बल हुन्छन्?

एउटा ओभरमा छ वैध बल हुन्छ। वाइड वा नोबललाई वैध बलको गणनामा समावेश गरिँदैन, त्यसैले ओभरमा छभन्दा बढी डेलिभरी हुन सक्छन्। खेलको स्कोरकार्डमा ओभरको संख्या पढ्दा यो भिन्नता बुझ्नु उपयोगी हुन्छ।

वर्षा वा अन्य अवरोध आएमा

वर्षा वा अन्य कारणले खेल्ने समय घटेमा दुवै टोलीका लागि खेल्न पाउने ओभर पुनः निर्धारण हुन सक्छन्। आईसीसीको टी२०आई खेल सर्तअनुसार दोस्रो इनिङ्समा सामान्यतया कम्तीमा पाँच ओभर खेलिएपछि मात्र नतिजा निकाल्न सकिन्छ; त्यसभन्दा पहिले नै नतिजा आएको अवस्थामा नियमले छुट दिएको छ। आवश्यक परे संशोधित लक्ष्य निर्धारण गर्न डकवर्थ–लुइस–स्टर्न विधि प्रयोग हुन सक्छ।

यी नियमले टी२०आई खेलको सामान्य ढाँचा बुझाउँछन्। घरेलु प्रतियोगितामा पावरप्ले, ओभर घटाउने प्रक्रिया वा अन्य प्रावधान फरक हुन सक्छन्। त्यसैले नेपाल प्रिमियर लिगजस्ता प्रतियोगिता हेर्दा आयोजकले प्रकाशित गरेको खेल सर्तलाई अन्तिम आधार मान्नुपर्छ।