नेपालको संविधान बमोजिम सवारी साधन कर (Motor Vehicle Tax) प्रदेश सरकारको एकल अधिकार सूचीमा पर्दछ। प्रत्येक सवारी धनीले आफ्नो दुईपाङ्ग्रे (मोटरसाइकल/स्कुटर) वा चारपाङ्ग्रे (कार/जिप/भ्यान) सवारीको वार्षिक सवारी कर, सडक निर्माण तथा मर्मत दस्तुर, तेस्रो पक्ष बीमा (Third Party Insurance), र सवारी दर्ता किताब (Bluebook) तोकिएको म्यादभित्र अनिवार्य नवीकरण गराउनुपर्दछ।
द्रुत अवलोकन (Quick Overview)
- नियामक तथा संकलन निकाय: प्रदेश सरकार अन्तर्गतका श्रम, रोजगार तथा यातायात मन्त्रालय र यातायात व्यवस्था कार्यालयहरू
- सम्बन्धित संघीय निकाय: यातायात व्यवस्था विभाग (DoTM) — dotm.gov.np
- कर निर्धारणको आधार: सवारीको इन्जिन क्षमता (CC), प्रकार (इन्धन वा विद्युतीय/EV), र प्रयोजन (निजी वा सार्वजनिक)
- प्रचलित नियम: करका दरहरू प्रत्येक प्रदेशको वार्षिक आर्थिक ऐन (Provincial Finance Act) अनुसार फरक-फरक हुने
- अनिवार्य सर्त: कर तिर्नुअघि अद्यावधिक तेस्रो पक्ष बीमा र प्रदूषण जाँच पास (Pollution Test) अनिवार्य
सवारी नवीकरणका लागि आवश्यक कागजातहरू
- सवारी दर्ता किताब (Bluebook / ब्लुबुक) को सक्कल प्रति।
- वैध तेस्रो पक्ष बीमा प्रमाणपत्र (Third Party Insurance Policy Certificate)।
- चारपाङ्ग्रे निजी सवारीको हकमा हरियो प्रदूषण जाँच स्टिकर (Pollution Test Passed Certificate)।
- सार्वजनिक सवारीको हकमा रुट परमिट (Route Permit) र सवारी जाँचपास (Fitness Certificate)।
- सवारी धनीको नागरिकताको प्रतिलिपि।
सवारी कर नतिर्दा लाग्ने जरिवानाको दर (Progressive Penalties)
सवारीको म्याद समाप्त भएको मितिदेखि समयमै कर नबुझाएमा प्रदेश आर्थिक ऐन अनुसार देहाय बमोजिम जरिवाना थपिँदै जान्छ:
| म्याद नाघेको अवधि (Delay Period) | जरिवाना प्रतिशत (Penalty on Tax) |
|---|---|
| म्याद सकिएको मितिले ३० दिनसम्म | ५ प्रतिशत (5%) |
| ३१ दिनदेखि ४५ दिनसम्म | १० प्रतिशत (10%) |
| ४६ दिनदेखि आर्थिक वर्ष समाप्त हुन्जेलसम्म | २० प्रतिशत (20%) |
| आर्थिक वर्ष नाघेर पछिल्ला वर्षहरूमा (अधिकतम) | ३२ प्रतिशतसम्म (32% Progressive) |
चरणबद्ध सवारी कर भुक्तानी तथा ब्लुबुक नवीकरण
- बीमा र प्रदूषण जाँच: पहिले बीमा कम्पनीबाट नयाँ आर्थिक वर्षको तेस्रो पक्ष बीमा गराउनुहोस् र परीक्षण केन्द्रमा गई हरियो स्टिकर लिनुहोस्।
- अनलाइन कर भुक्तानी (प्रदेश पोर्टल वा वालेट): बागमती प्रदेशलगायतका प्रदेशहरूमा यातायात पोर्टल, नागरिक एप वा इसेवा/खल्तीमार्फत आफ्नो सवारी नम्बर राखी कर रकम भुक्तानी गर्नुहोस्।
- राजस्व रसिद प्रिन्ट: अनलाइन भुक्तानी भएको औपचारिक डिजिटल राजस्व रसिद डाउनलोड गरी प्रिन्ट गर्नुहोस्।
- यातायात कार्यालयमा छाप प्रमाणीकरण: अनलाइन भुक्तानी गरे पनि भौतिक ब्लुबुकमा कार्यालयको छाप (Endorsement Stamp) लगाउन सम्बन्धित यातायात व्यवस्था कार्यालय वा सेवा केन्द्रमा ब्लुबुक र रसिद पेश गरी प्रमाणीकरण गराउनुहोस्।
बारम्बार सोधिने प्रश्नहरू (Frequently Asked Questions)
प्रश्न: के सबै प्रदेशमा सवारी करको दर एउटै हुन्छ?
उत्तर: हुँदैन। संघीयता अनुसार सवारी साधन कर प्रदेशको क्षेत्राधिकार भएकाले बागमती, कोशी, गण्डकी आदि प्रदेशका वार्षिक आर्थिक ऐनले तोकेका कर दरहरूमा केही भिन्नता हुन सक्दछ।
प्रश्न: अनलाइन कर तिरेपछि पनि यातायात कार्यालय जानै पर्छ?
उत्तर: ट्राफिक चेकिङमा अनलाइन रसिद देखाउन सकिने व्यवस्था भए पनि कानुनी रूपमा ब्लुबुकको आधिकारिकता अद्यावधिक राख्न यातायात कार्यालयबाट ब्लुबुकमा छाप लगाउनु राम्रो मानिन्छ।
सवारी धनी सचेतना: सवारी कर प्रत्येक आर्थिक वर्षभित्र वा दर्ता भएको महिनाभित्रै बुझाउनुहोस्। वर्ष नाघ्दै जाँदा भारी जरिवाना थपिन्छ।
