नेपाल सरकार, शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालय (MoEST) ले उच्च शिक्षा, चिकित्सा शिक्षा (MBBS/BDS), इन्जिनियरिङ, कृषि तथा वन विज्ञान, र विदेशी सरकारहरूबाट प्राप्त विभिन्न कोटाका छात्रवृत्तिहरू जेहेन्दार तथा लक्षित वर्गका नेपाली विद्यार्थीहरूलाई खुला प्रतिस्पर्धा र आरक्षण कोटाका आधारमा वितरण गर्दछ।
द्रुत अवलोकन (Quick Overview)
- व्यवस्थापक निकाय: शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालय, छात्रवृत्ति शाखा, सानोठिमी, भक्तपुर
- आधिकारिक पोर्टल: moest.gov.np
- प्रमुख छात्रवृत्ति प्रकार: खुला मेरिट (Open Merit) र समावेशी आरक्षण (Inclusive Quota)
- समावेशी समूहहरू: महिला, दलित, आदिवासी जनजाति, मधेसी, थारु, मुस्लिम, अपाङ्गता, पिछडिएको क्षेत्र र सहिद परिवार
- अनिवार्य सर्त: प्राविधिक छात्रवृत्ति पाएका विद्यार्थीले दुर्गम/जिल्ला अस्पतालमा २ वर्ष अनिवार्य सरकारी सेवा (Bond) गर्नुपर्ने
आरक्षण छात्रवृत्तिका लागि अनिवार्य पूर्वसर्त
नेपाल सरकारको छात्रवृत्ति नियमावली अनुसार समावेशी समूहको आरक्षण कोटामा आवेदन दिन विद्यार्थीले कक्षा ६ देखि १० सम्म सामुदायिक (सरकारी) विद्यालयमा अध्ययन गरी एसईई (SEE) उत्तीर्ण गरेको हुनुपर्दछ। निजी विद्यालयबाट अध्ययन गरेका विद्यार्थीहरू केवल खुला मेरिट प्रतिस्पर्धामा मात्र योग्य हुन्छन्।
आवश्यक कागजातहरू
- कक्षा ६ देखि १० सम्म सामुदायिक विद्यालयमा अध्ययन गरेको वडा/विद्यालयको आधिकारिक सिफारिस
- सम्बन्धित विश्वविद्यालय वा चिकित्सा शिक्षा आयोग (MEC) को प्रवेश परीक्षा उत्तीर्ण स्कोर कार्ड
- नेपाली नागरिकता वा नाबालिग प्रमाणपत्रको प्रतिलिपि
- आरक्षण समूह खुल्ने आधिकारिक जिल्ला प्रशासन वा आयोगको प्रमाणित प्रमाणपत्र (दलित, जनजाति, मधेसी, थारु, अपाङ्गता आदि)
- अघिल्लो तह (SEE र कक्षा १२) का शैक्षिक ट्रान्सक्रिप्ट र चारित्रिक प्रमाणपत्रहरू
चरणबद्ध छात्रवृत्ति छनोट तथा भर्ना प्रक्रिया
- विज्ञापन र आवेदन: मन्त्रालयले राष्ट्रिय पत्रिका र वेबसाइटमा छात्रवृत्तिको सूचना प्रकाशित गरेपछि अनलाइन फाराम भर्नुहोस्।
- योग्यताक्रम निर्धारण: विश्वविद्यालय वा चिकित्सा शिक्षा आयोगको एकीकृत प्रवेश परीक्षाको मेरिट स्कोरका आधारमा प्रारम्भिक सूची प्रकाशन गरिन्छ।
- कागजात रुजु र म्याचिङ: सामुदायिक विद्यालयको सिफारिस र आरक्षण प्रमाण रुजु गरी कलेज र सिट बाँडफाँट (Matching) गरिन्छ।
- कबुलियतनामा (Bond) सम्झौता: अध्ययन पूरा भएपछि सरकारले खटाएको स्थानमा न्यूनतम २ वर्ष अनिवार्य सेवा गर्ने कानुनी कबुलियतनामा हस्ताक्षर गर्नुपर्दछ।
बारम्बार सोधिने प्रश्नहरू (Frequently Asked Questions)
प्रश्न: निजी विद्यालय पढेकाले छात्रवृत्ति पाउँछन् कि पाउँदैनन्?
उत्तर: खुला प्रतिस्पर्धा (Open Merit) मा निजी विद्यालयका विद्यार्थीले पनि पूर्ण छात्रवृत्ति पाउँछन्। तर आरक्षित समावेशी कोटामा भने सामुदायिक विद्यालय पढेकाले मात्र प्रतिस्पर्धा गर्न पाउँछन्।
प्रश्न: २ वर्षे सरकारी कबुलियतनामा उल्लंघन गरे के हुन्छ?
उत्तर: कबुलियतनामा तोडेमा छात्रवृत्तिमा लागेको सम्पूर्ण सरकारी खर्च हर्जनासहित असुलउपर गरिन्छ र व्यावसायिक काउन्सिलको स्थायी दर्ता रोक्का हुन सक्छ।
विद्यार्थी सूचना: सरकारी छात्रवृत्ति पूर्णतया योग्यताक्रम र सरकारी कोटा अनुसार पारदर्शी रूपमा वितरण हुन्छ। कुनै पनि व्यक्तिलाई भनसुन वा प्रलोभनमा रकम नबुझाउनुहोस्।
