डिजिटल वालेट र मोबाइल बैंकिङबाट पैसा पठाउन सजिलो भए पनि पासवर्ड, ओटीपी वा अन्य गोप्य विवरण मागेर ठगी गर्ने प्रयास हुन सक्छ। नेपाल राष्ट्र बैंकले विद्युतीय कारोबार गर्दा यस्ता विवरण अरूलाई नदिन र मोबाइल वा भुक्तानी कार्ड हराएमा सम्बन्धित सेवा प्रदायकलाई तुरुन्त जानकारी गराई सेवा रोक्न आग्रह गरेको छ।
राष्ट्र बैंकको सूचनामा बैंकबाट फोन गरेको भन्दै इन्टरनेट वा मोबाइल बैंकिङको प्रयोगकर्ता नाम र पासवर्ड माग्ने, नक्कली वेबसाइटमार्फत गोप्य विवरण लिने तथा सामाजिक सञ्जालमा चिनजानको व्यक्तिको नाम प्रयोग गरी रकम माग्ने तरिकाबारे सचेत गराइएको छ। फोन, म्यासेज वा सामाजिक सञ्जालबाट आएको रकम माग्ने अनुरोधलाई तुरुन्त विश्वास नगरी अर्को माध्यमबाट सम्बन्धित व्यक्तिसँग पुष्टि गर्नुहोस्।
भुक्तानी वा रकम प्राप्त गर्ने बहानामा कसैले क्यूआर कोड, बारकोड वा एपको पासवर्ड पठाउन भन्यो भने शंका गर्नुहोस्। राष्ट्र बैंकको सूचनाअनुसार रकम प्राप्त गर्न यस्तो कोड वा पासवर्ड पठाउन आवश्यक पर्दैन। अनावश्यक वा अनधिकृत एप डाउनलोड नगर्नुहोस् र वेबसाइटमार्फत कारोबार गर्दा सम्बन्धित संस्थाको आधिकारिक साइट नै हो भन्ने यकिन गर्नुहोस्।
पासवर्ड समय–समयमा परिवर्तन गर्नुहोस् र अरूले थाहा पाउन नसक्ने गरी सुरक्षित राख्नुहोस्। मोबाइल वा कार्ड हराएमा वा चोरी भएमा तुरुन्त सेवा प्रदायकलाई सम्पर्क गरी सम्बन्धित सेवा बन्द गराउनुहोस्। कारोबारमा गडबडी देखिएमा वा रकम गलत ठाउँमा गएको आशंका भएमा आफ्नो बैंक वा वालेट सेवा प्रदायकलाई ढिला नगरी जानकारी दिनुहोस्।
अनलाइन कारोबारसम्बन्धी ठगी भएमा नेपाल प्रहरीको जानकारीअनुसार काठमाडौं उपत्यकाका सेवाग्राहीले साइबर ब्यूरो, भोटाहिटीमा र उपत्यकाबाहिरका सेवाग्राहीले नजिकको प्रहरी कार्यालय वा जिल्ला प्रहरी कार्यालयमा निवेदन दिन सक्छन्। निवेदन दिँदा स्क्रिनसट, भुक्तानी भौचर, च्याट हिस्ट्री तथा अडियो–भिडियो प्रमाण सुरक्षित राख्न प्रहरीले अनुरोध गरेको छ। साइबर ब्यूरोको सम्पर्क नम्बर ०१–५३१९०४४ र इमेल cyberbureau@nepalpolice.gov.np हो।
राष्ट्र बैंकको गुनासो सुनुवाइ पोर्टलमा पनि विद्युतीय कारोबारसम्बन्धी गुनासो दर्ता गर्न सकिन्छ। रकम पठाइसकेपछि मात्र शंका लागे पनि सम्बन्धित बैंक वा वालेट सेवा प्रदायकसँग तुरुन्त सम्पर्क गर्नु महत्त्वपूर्ण हुन्छ।
- पासवर्ड, ओटीपी र संवेदनशील विवरण कसैलाई नदिनुहोस्।
- सामाजिक सञ्जाल वा फोनबाट आएको रकम माग अर्को माध्यमबाट पुष्टि गरेर मात्र कारोबार गर्नुहोस्।
- रकम प्राप्त गर्न क्यूआर कोड, बारकोड वा एपको पासवर्ड पठाउनुपर्ने दाबीमा विश्वास नगर्नुहोस्।
- अनधिकृत एप डाउनलोड नगर्नुहोस् र कारोबार गर्दा संस्थाको आधिकारिक वेबसाइट मात्र प्रयोग गर्नुहोस्।
- मोबाइल वा कार्ड हराएमा सेवा प्रदायकलाई तुरुन्त खबर गर्नुहोस्; ठगी भए प्रमाण सुरक्षित राखी प्रहरीमा उजुरी दिनुहोस्।
स्रोत: नेपाल राष्ट्र बैंकका विद्युतीय भुक्तानीसम्बन्धी सावधानी सूचना तथा नेपाल प्रहरीको साइबर अपराधसम्बन्धी उजुरी प्रक्रियाको आधिकारिक विवरण।
- राष्ट्र बैंकको आधिकारिक सूचना — https://www.nrb.org.np/2022/09/विद्युतीय-भुक्तानी-कारोबार-गर्दा/
- राष्ट्र बैंकको विस्तृत सावधानी सूचना — https://www.nrb.org.np/contents/uploads/2022/02/Notices_PSD.pdf
- नेपाल प्रहरीको उजुरीसम्बन्धी जानकारी — https://www.nepalpolice.gov.np/faq/
