काठमाडौं — काठमाडौं उपत्यकाका बागमती, विष्णुमती, धोबीखोला, नख्खु खोला, टुकुचा र हनुमन्ते नदीका विभिन्न खण्डमा प्रदूषण गम्भीर बनेको एक अध्ययनले देखाएको छ। नदीको मुहान नजिक तुलनात्मक रूपमा राम्रो देखिएको पानी बस्ती र सहरी क्षेत्र हुँदै बग्दा ढल, जैविक फोहोर र रासायनिक पदार्थ मिसिएर गुणस्तर खस्किएको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ।
अंग्रेजी अनलाइनखबरले शुक्रबार प्रकाशित गरेको विवरणअनुसार, बागमती सभ्यता एकीकृत विकास समितिले तयार पारेको सन् २०२६ अगस्टको नदी पानी गुणस्तर विश्लेषण प्रतिवेदनले उपत्यकाका छ नदी प्रणालीमा यस्तो समस्या देखाएको हो। प्रतिवेदनका लागि अगस्ट महिनामा विभिन्न स्थानबाट पानीका नमुना संकलन गरिएको थियो।
मुहानबाट तल झर्दै जाँदा प्रदूषण बढ्ने
प्रतिवेदनअनुसार बागमतीको सुन्दरीजल क्षेत्रको पानी तुलनात्मक रूपमा सफा भए पनि गोकर्ण, जोरपाटी र गुह्येश्वरीतर्फ पुग्दा प्रत्यक्ष ढल निकासका कारण दूषण बढ्छ। थप सहरी क्षेत्र पार गर्दै जाँदा केही स्थानमा पानीको धमिलोपन बढ्ने र घुलित अक्सिजन घट्ने देखिएको छ। यस्तो अवस्था जलचरका लागि प्रतिकूल हुन्छ र नदीको पानी प्रयोगमा जोखिम बढाउँछ।
धोबीखोला र विष्णुमतीमा पनि मुहान आसपासको अवस्थाभन्दा सहरी बस्ती हुँदै तलतिर जाँदा पानीको गुणस्तर बिग्रिएको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ। टुकुचामा अत्यन्त कम अक्सिजन र ढलजन्य दूषण देखिएको छ भने हनुमन्तेमा पनि बस्ती तथा कृषि क्षेत्रबाट आउने फोहोरले पानीको गुणस्तरमा असर पारेको विवरण छ। नख्खु खोलामा माथिल्लो भागदेखि नै केही प्रकारको प्रदूषण देखिएको र तल्लो भागमा ढलजन्य दूषण थपिएको जनाइएको छ।
समस्या समाधानका लागि ढल व्यवस्थापन आवश्यक
छ नदीमा देखिएको साझा समस्या नदीमा प्रशोधित नगरिएको ढल र अन्य फोहोर मिसिनु हो। मुहान नजिकको पानीको अवस्था राम्रो हुँदैमा सम्पूर्ण नदी स्वच्छ हुन्छ भन्ने हुँदैन; बीचका बस्ती, उद्योग तथा नाला व्यवस्थापन कमजोर भए प्रदूषण तलतिर फैलिन सक्छ।
नदीको अवस्था सुधार्न ढललाई नदीमा सोझै मिसिन नदिने व्यवस्था, फोहोर पानी प्रशोधन क्षमता विस्तार, नियमित पानी गुणस्तर परीक्षण र प्रदूषणका स्रोतको अनुगमन आवश्यक हुन्छ। नदी किनारमा बस्ने समुदाय, स्थानीय तह र सम्बन्धित सरकारी निकायबीच समन्वय नगरी दीर्घकालीन सुधार सम्भव हुँदैन।
- अगस्ट २०२६ को पानी गुणस्तर प्रतिवेदनले काठमाडौं उपत्यकाका छ नदी प्रणालीमा गम्भीर प्रदूषण देखाएको छ।
- बागमती, विष्णुमती, धोबीखोला, नख्खु खोला, टुकुचा र हनुमन्तेमा सहरी क्षेत्रमा पुगेपछि पानीको गुणस्तर खस्किएको छ।
- प्रतिवेदनले ढल, जैविक फोहोर र रासायनिक प्रदूषकलाई मुख्य समस्याका रूपमा औंल्याएको छ।
- नदी सुधारका लागि ढल प्रशोधन, नियमित परीक्षण र प्रदूषणका स्रोत नियन्त्रण आवश्यक छन्।
तस्बिर: Simon Berger/Unsplash — नदी र सहरी परिवेशको प्रतिनिधिमूलक तस्बिर; प्रतिवेदनमा नमुना संकलन गरिएको कुनै विशेष स्थानको प्रमाणित तस्बिर होइन।
स्रोत: Onlinekhabar English र WeNepal मा प्रकाशित नदी पानी गुणस्तर प्रतिवेदनसम्बन्धी विवरण।
