मोबाइल, ट्याब्लेट र कम्प्युटर दैनिक जीवनको महत्वपूर्ण हिस्सा बनेका छन्। तर लामो समय लगातार डिजिटल स्क्रिन हेर्दा केही मानिसमा digital eye strain अर्थात् डिजिटल आँखाको थकान देखिन सक्छ। यसमा आँखा थाक्ने वा दुख्ने, सुख्खापन/जलन, धमिलो देखिने, टाउको दुख्ने तथा स्क्रिन हेर्दा असहज महसुस हुने जस्ता लक्षण हुन सक्छन्। अमेरिकन Optometric Association का अनुसार लामो समय डिजिटल स्क्रिन हेर्दा यस्तो असहजता बढ्न सक्छ।
विश्व स्वास्थ्य संगठन (WHO) र International Telecommunication Union (ITU) ले पनि डिजिटल उपकरण प्रयोग गर्दा आँखाको स्वास्थ्यलाई ध्यानमा राख्ने सुरक्षित viewing practices को आवश्यकता औंल्याएका छन्।
आँखामा किन असहजता हुन्छ?
स्क्रिन हेर्दा आँखा नजिकको वस्तुमा लगातार फोकस गर्नुपर्छ। स्क्रिनको चमक, प्रतिबिम्ब, कम वा असमान प्रकाश, गलत दूरी तथा लामो समयसम्म विश्राम नलिई हेर्ने बानीले पनि असहजता बढाउन सक्छ। स्क्रिन प्रयोग गर्दा मानिसले सामान्यभन्दा कम पटक झिम्क्याउने भएकाले आँखामा सुख्खापनसमेत हुन सक्छ।
स्क्रिन प्रयोग गर्दा अपनाउनुपर्ने ८ उपाय
- २०–२०–२० नियम अपनाउनुहोस्: प्रत्येक २० मिनेटमा कम्तीमा २० सेकेन्ड स्क्रिनबाट आँखा हटाएर करिब २० फिट टाढाको वस्तु हेर्नुहोस्। यो डिजिटल आँखाको थकान घटाउन प्रयोग गरिने सरल अभ्यास हो।
- स्क्रिनको दूरी ठीक राख्नुहोस्: मोबाइललाई आँखासँग अत्यन्त नजिक नराखी आरामदायी दूरीमा प्रयोग गर्नुहोस्। कम्प्युटरमा काम गर्दा स्क्रिन सामान्यतया हातको लम्बाइ जति टाढा राख्दा सहज हुन्छ।
- स्क्रिन आँखाको स्तरभन्दा अलि तल राख्नुहोस्: कम्प्युटर स्क्रिनलाई आँखाको सीधा स्तरभन्दा केही तल राख्दा हेर्ने कोण सहज हुन सक्छ।
- अँध्यारो कोठामा मात्र स्क्रिन नहेर्नुहोस्: कोठाको प्रकाश र स्क्रिनको brightness बीच ठूलो अन्तर नहोस्। स्क्रिनमा बाहिरी प्रकाशको प्रतिबिम्ब वा glare परेको छ भने स्थान वा प्रकाश मिलाउनुहोस्।
- बारम्बार झिम्क्याउनुहोस्: स्क्रिनमा ध्यान दिँदा झिम्क्याउने दर घट्न सक्छ। सचेत रूपमा पूर्ण रूपमा आँखा झिम्क्याउने बानीले आँखाको सतहमा नमी कायम राख्न मद्दत गर्न सक्छ।
- लगातार लामो समय स्क्रिन नहेर्नुहोस्: काम वा अध्ययनका बीचमा नियमित छोटा विश्राम लिनुहोस्। सम्भव भएमा लामो समय मोबाइल हेर्ने बानीलाई बीच-बीचमा अन्य गतिविधिले तोड्नुहोस्।
- अक्षर र सामग्री पढ्न सहज बनाउनुहोस्: धेरै सानो अक्षर पढ्न आँखा तन्काउनुपर्ने अवस्था भए text size बढाउनुहोस्। अत्यधिक चम्किलो वा असहज contrast पनि मिलाउनुहोस्।
- लगातार समस्या भए आँखाको जाँच गराउनुहोस्: आराम र बानी सुधार्दा पनि आँखा दुख्ने, धमिलो देखिने, बारम्बार टाउको दुख्ने वा दृष्टिमा समस्या भइरहेमा योग्य eye-care professional सँग जाँच गराउनुहोस्।
छोटो checklist
| बानी | के गर्ने? |
|---|---|
| ब्रेक | २० मिनेटमा २० सेकेन्ड टाढा हेर्ने |
| दूरी | स्क्रिन अत्यन्त नजिक नराख्ने |
| प्रकाश | glare र अत्यधिक brightness घटाउने |
| झिम्क्याउने | नियमित रूपमा पूर्ण रूपमा झिम्क्याउने |
| जाँच | लक्षण निरन्तर रहेमा eye-care professional सँग परामर्श गर्ने |
महत्वपूर्ण कुरा
यी उपायहरू सामान्य जानकारीका लागि हुन् र कुनै व्यक्तिको आँखासम्बन्धी रोगको निदान वा उपचारको विकल्प होइनन्। WHO को WHOeyes जस्ता डिजिटल उपकरणले दृष्टि जाँचबारे प्रारम्भिक जानकारी दिन सक्छन्, तर त्यस्ता उपकरणले नियमित professional eye examination लाई प्रतिस्थापन गर्दैनन्।
स्रोत: World Health Organization (WHO), WHO/ITU Global Standard for Safe Viewing Devices and Systems; American Optometric Association (AOA), Computer Vision Syndrome/Digital Eye Strain guidance.
तस्बिर: Wikimedia Commons मा उपलब्ध MyUpchar को “Depiction of a person suffering from eye strain” — CC BY-SA 4.0।
