काठमाडौं । धान खेतीको मुख्य सिजनमा रासायनिक मलको अभाव भएपछि देशका विभिन्न जिल्लाका किसान चिन्तित बनेका छन्। विशेषगरी धान रोपाइँका लागि आवश्यक डीएपी मल पर्याप्त मात्रामा उपलब्ध नहुँदा किसानले समयमै मल पाउन कठिनाइ भोगिरहेका छन्। केही किसानले महँगो मूल्यमा वैकल्पिक बजारबाट मल खरिद गर्नुपरेको बताएका छन्।
कृषि सामग्री कम्पनी लिमिटेडका प्रदेश कार्यालयहरूले मागअनुसार मल आपूर्ति हुन नसक्दा सहकारीमार्फत सीमित मात्रामा वितरण भइरहेको बताएका छन्। विभिन्न जिल्लामा किसानहरू कृषि सामग्री कम्पनी, साल्ट ट्रेडिङ तथा सहकारीहरूमा मलको खोजीमा पुगिरहेका छन्।
डीएपीको अभाव, युरियाको माग बढ्दै
धान रोपाइँको समयमा डीएपी मल आवश्यक पर्ने भएकाले यसको अभावले किसानलाई बढी समस्या परेको देखिएको छ। कृषि सामग्री कम्पनीका अनुसार युरिया धान रोपेको करिब २२ दिनपछि प्रयोग गरिन्छ। त्यसैले अहिले डीएपीको अभावसँगै आगामी दिनमा युरियाको मागसमेत बढ्ने देखिन्छ।
रौतहट, झापा, मोरङ, सुनसरी, कपिलवस्तु, बर्दिया र कञ्चनपुरलगायत जिल्लाका किसानले मागअनुसार मल नपाएको गुनासो गरेका छन्। कतिपय किसानले मल नपाएपछि मल नहालेरै रोपाइँ गर्नुपरेको बताएका छन्।
कपिलवस्तुका केही किसानले नेपालमा मल नपाएपछि भारतीय बजारबाट खरिद गर्नुपरेको बताएका छन्। तर सीमावर्ती क्षेत्रमा भारतबाट मल ल्याउन सुरक्षा निगरानी कडा हुनुका साथै त्यहाँको बजार मूल्यसमेत महँगो रहेको किसानहरूको गुनासो छ।
कहाँ पाइन्छ डीएपी र युरिया?
सरकारी अनुदानको रासायनिक मल सामान्यतया कृषि सामग्री कम्पनी लिमिटेड र साल्ट ट्रेडिङ कर्पोरेसनमार्फत तोकिएका सहकारी तथा स्थानीय वितरण प्रणालीबाट किसानसम्म पुग्ने व्यवस्था छ। त्यसैले किसानले आफ्नो स्थानीय तह वा कृषि शाखाबाट तोकिएको सहकारी र वितरण केन्द्रबारे जानकारी लिएर मल खरिद गर्न सक्नेछन्।
मलको उपलब्धता भने जिल्ला, स्थानीय तह र सहकारीको कोटाअनुसार फरक हुन सक्छ। कतिपय क्षेत्रमा गोदाममा मल रहे पनि तोकिएका सहकारीले समयमै नउठाउँदा किसानसम्म पुग्न ढिलाइ भएको सम्बन्धित अधिकारीहरूले बताएका छन्।
सरकारले मल आपूर्ति बढाउँदै गरेको दाबी
मल अभावको गुनासो बढिरहेका बेला सरकारले भने थप डीएपी र युरिया आयात तथा ढुवानीलाई तीव्र बनाइएको जनाएको छ। हालैका विवरणअनुसार कोलकाता बन्दरगाह हुँदै ठूलो परिमाणमा डीएपी तथा युरिया नेपाल ल्याउने प्रक्रिया अघि बढाइएको थियो।
सरकारले मलको कृत्रिम अभाव, कालोबजारी र बिचौलियाको चलखेल नियन्त्रण गर्न अनुगमनसमेत भइरहेको जनाएको छ। तर किसानको मुख्य प्रश्न भने “मल आयात भयो भन्ने सूचना कहिले खेतसम्म पुग्छ?” भन्ने रहेको छ।
किसानलाई सहज वितरण कहिले?
नेपालमा हरेक वर्ष धान रोपाइँको समयमा रासायनिक मलको अभाव देखिने गरेको छ। यसपटक पनि आपूर्ति, वितरण प्रणाली र स्थानीय तहको कोटाबीच समन्वय नहुँदा किसानले समस्या भोग्नुपरेको देखिन्छ।
किसानहरूले सरकारले मल आयात गर्ने मात्र नभई समयमै गाउँ–गाउँसम्म पुर्याउने, वितरणमा पारदर्शिता कायम गर्ने र कालोबजारी नियन्त्रण गर्ने व्यवस्था प्रभावकारी बनाउन माग गरेका छन्।
विशेषज्ञहरूका अनुसार दीर्घकालीन रूपमा नेपालले रासायनिक मलमा रहेको परनिर्भरता घटाउँदै जैविक तथा वैकल्पिक मलको उत्पादन र प्रयोगलाई समेत व्यवस्थित रूपमा अघि बढाउनुपर्ने आवश्यकता छ। तर तत्कालका लागि भने धान खेतीमा निर्भर किसानलाई आवश्यक डीएपी र युरिया समयमै उपलब्ध गराउनु नै प्रमुख चुनौती बनेको छ।
