धनियाँ नेपाली भान्सामा नियमित प्रयोग हुने हरियो साग र मसलामध्ये एक हो। यसको पात र बीउ दुवै उपयोगी भएकाले घरको करेसाबारीमा सानो क्षेत्रबाट पनि खेती सुरु गर्न सकिन्छ। नेपालमा तराई र मध्यपहाडमा जाडो मौसम धनियाँका लागि उपयुक्त मानिन्छ। मध्यपहाडमा नोभेम्बरदेखि जनवरीसम्म यसको जाडोयामीन खेती गर्न सकिने कृषि प्रविधि पुस्तिकामा उल्लेख छ।
धनियाँका लागि पानी नजम्ने, जैविक पदार्थ पर्याप्त भएको दोमट माटो रोज्नुहोस्। चिसो मौसममा यसको पात राम्रोसँग बढ्छ; अत्यधिक गर्मी र तुसारोले वृद्धि प्रभावित गर्न सक्छ। माटोमा पानी जम्ने ठाउँमा रोप्दा जरा कमजोर हुने र बोट राम्रोसँग नबढ्ने जोखिम हुन्छ। त्यसैले करेसाबारीको बेड वा खेतमा निकासको व्यवस्था मिलाउनु महत्त्वपूर्ण हुन्छ।
धनियाँलाई सामान्यतः सिधै माटोमा बीउ छरेर लगाइन्छ। जमिनलाई खुकुलो बनाइ झारपात र ढुंगा हटाएपछि राम्ररी कुहिएको कम्पोस्ट मिसाउनुहोस्। खेतमा पङ्क्तिबीच २० देखि २५ सेन्टिमिटर र बीउबीच १० देखि १५ सेन्टिमिटर दूरी राख्न कृषि प्रविधि पुस्तिकाले सिफारिस गरेको छ। सानो करेसाबारीमा पनि बोटहरू एकअर्कामाथि नखप्टिने गरी दूरी मिलाउनु राम्रो हुन्छ।
बीउ छरेपछि हल्का सिँचाइ गर्नुहोस् र उम्रिने समयसम्म माटोमा चिस्यान कायम राख्नुहोस्। त्यसपछि माटोको अवस्था हेरेर करिब पाँचदेखि सात दिनको अन्तरमा वा आवश्यकताअनुसार पानी दिन सकिन्छ। धेरै पानी हालेर जमाउनु हुँदैन। सुख्खा पात वा परालको हल्का छापोले चिस्यान जोगाउन मद्दत गर्छ। बोटमा तीनदेखि चारवटा पात आएपछि झार हटाउँदा धनियाँले आवश्यक पोषक तत्त्व र प्रकाश पाउँछ।
पातका लागि लगाइएको धनियाँमा जात र मौसमअनुसार करिब ३० देखि ४० दिनपछि कटानी सुरु गर्न सकिन्छ। एकैपटक सबै बोट उखेल्नुभन्दा आवश्यकताअनुसार पात टिप्दा बाँकी बोट बढिरहन सक्छन्। बीउ उत्पादन गर्ने उद्देश्य भए केही स्वस्थ बोटमा पात टिप्न छाडेर फूल र बीउ पाक्न दिनुहोस्। बीउ हल्का खैरो भएपछि टिपेर सुकाई सुरक्षित राख्न सकिन्छ; बीउ पूर्ण परिपक्व हुन पातका लागि गरिने कटानीभन्दा बढी समय लाग्छ।
खेती सुरु गर्नुअघि आफ्नो क्षेत्रको उचाइ, तापक्रम र स्थानीय जातअनुसार रोप्ने समय नजिकको कृषि ज्ञान केन्द्र वा प्राविधिकसँग पुष्टि गर्नु उपयुक्त हुन्छ। एउटै रोपाइँमा धेरै बीउ छर्नुभन्दा सानो भागबाट सुरु गरी माटोको चिस्यान र बोटको वृद्धि हेर्दै अभ्यास बढाउन सकिन्छ।
- तराई र मध्यपहाडमा जाडो मौसम धनियाँ खेतीका लागि उपयुक्त हुन्छ; मध्यपहाडमा नोभेम्बरदेखि जनवरीसम्म रोप्न सकिन्छ।
- पानी नजम्ने र जैविक पदार्थयुक्त दोमट माटो रोज्नुहोस्।
- खेतमा पङ्क्तिबीच २०–२५ सेन्टिमिटर र बीउबीच १०–१५ सेन्टिमिटर दूरी राख्नुहोस्।
- बीउ छरेपछि हल्का सिँचाइ गर्नुहोस्; माटोमा चिस्यान राख्नुहोस् तर पानी जम्न नदिनुहोस्।
- जात र मौसमअनुसार करिब ३०–४० दिनपछि पात टिप्न सकिन्छ; बीउका लागि केही बोट पाक्न दिनुहोस्।
स्रोत: नेपालमा तरकारी तथा मसला बाली उत्पादनसम्बन्धी कृषि प्रविधि पुस्तिका र सरकारी पाठ्यसामग्रीमा उल्लेखित खेती विधि तथा मौसमसम्बन्धी जानकारीका आधारमा तयार गरिएको। तस्बिर प्रतिनिधिमूलक हो।







💬 पाठक टिप्पणी (Comments) 0