मोबाइल बैंकिङ, डिजिटल वालेट र QR जस्ता माध्यमबाट भुक्तानी गर्दा सुविधा बढेसँगै व्यक्तिगत विवरण र रकमको सुरक्षामा पनि ध्यान दिन आवश्यक हुन्छ। नेपाल राष्ट्र बैंकले विद्युतीय भुक्तानी प्रयोगकर्तालाई पासवर्ड, PIN र OTP जस्ता गोप्य विवरण अरूलाई नदिन तथा शंकास्पद कारोबार देखिएमा सम्बन्धित बैंक वा सेवा प्रदायकलाई तत्काल जानकारी दिन सुझाव दिएको छ।
- पासवर्ड, PIN र OTP कसैसँग पनि साझा नगर्नुहोस्।
- भुक्तानीका लागि प्रयोग हुने उपकरण हराए वा चोरी भएमा सम्बन्धित सेवा प्रदायकलाई तुरुन्त जानकारी दिएर सेवा रोक्नुहोस्।
- अनधिकृत वा असुरक्षित सार्वजनिक Wi-Fi वा VPN प्रयोग गरेर डिजिटल भुक्तानी नगर्नुहोस्।
- QR वा भुक्तानीका लागि देखाइएको विवरण पुष्टि गरेर मात्र कारोबार गर्नुहोस्; नक्कली बैंक खाता वा QR प्रयोगबाट ठगी हुन सक्नेबारे नेपाल राष्ट्र बैंकले चेतावनी दिएको छ।
- सम्भव भएसम्म दुई तहको प्रमाणीकरण (2FA) जस्ता सुरक्षा उपाय प्रयोग गर्नुहोस्।
कारोबारअघि के जाँच गर्ने?
पैसा पठाउनुअघि प्राप्तकर्ताको नाम, रकम र कारोबारको विवरण पुनः जाँच गर्नु उपयोगी हुन्छ। अपरिचित व्यक्तिले फोन, सन्देश वा सामाजिक सञ्जालमार्फत पासवर्ड, OTP, PIN वा अन्य संवेदनशील विवरण मागेमा त्यस्तो विवरण नदिनुहोस्। नेपाल राष्ट्र बैंकको वित्तीय सूचना एकाइले पनि फिसिङ, नक्कली वेबसाइट र सामाजिक इन्जिनियरिङमार्फत संवेदनशील विवरण लिने जोखिमबारे सचेत गराएको छ।
ठगीको शंका लागेमा
अनधिकृत कारोबार वा ठगीको शंका लागेमा पहिले सम्बन्धित बैंक वा भुक्तानी सेवा प्रदायकलाई तुरुन्त जानकारी दिएर आवश्यक सेवा रोक्नुपर्छ। समाधान नभए नेपाल राष्ट्र बैंकको गुनासो प्रणालीमार्फत उजुरी दर्ता गर्न सकिन्छ।
दैनिक प्रयोगका लागि सरल नियम
डिजिटल भुक्तानीको सुरक्षा जटिल नियमभन्दा नियमित सावधानीमा निर्भर हुन्छ। गोप्य विवरण नबाँड्ने, कारोबारको विवरण जाँच्ने, असुरक्षित नेटवर्कबाट संवेदनशील कारोबार नगर्ने र शंकास्पद गतिविधिमा तुरुन्त सम्बन्धित संस्थालाई खबर गर्ने अभ्यासले जोखिम घटाउन सहयोग गर्छ।
स्रोत
- नेपाल राष्ट्र बैंक, विद्युतीय भुक्तानी कारोबार गर्दा अपनाउनुपर्ने सावधानीसम्बन्धी मार्गदर्शन।
- नेपाल राष्ट्र बैंक, Payment Systems Department का डिजिटल भुक्तानी सुरक्षा तथा गुनासोसम्बन्धी जानकारी।
- नेपाल राष्ट्र बैंक, Financial Intelligence Unit को डिजिटल तथा साइबर ठगीसम्बन्धी विश्लेषण।
