नेपालमा जन्मदर्ता कसरी गर्ने? आवश्यक कागजात र समयसीमा

बच्चाको जन्मपछि दर्ता गराउन अभिभावकले सम्बन्धित वडा कार्यालयमा सूचना दिनुपर्छ। राष्ट्रिय परिचयपत्र तथा पञ्जीकरण विभागका अनुसार जन्म भएको ३५ दिनभित्र व्यक्तिगत घटना दर्ता गर्दा शुल्क लाग्दैन; त्यसपछि विलम्ब शुल्क तिरेर दर्ता गर्न सकिन्छ।

जन्मदर्ता कहाँ गराउने?

जन्मदर्ता बच्चाको स्थायी ठेगाना रहेको वडा कार्यालय वा जन्म भएको स्थानको स्थानीय पञ्जिकाधिकारीको कार्यालयमा गराउन सकिन्छ। वडा कार्यालयले सूचना फाराम भराउने, आवश्यक कागजात रुजु गर्ने, अभिलेख राख्ने र प्रमाणपत्र जारी गर्ने जिम्मेवारी पाउँछ।

कसले जन्मको सूचना दिन सक्छ?

सामान्य अवस्थामा बच्चाको बाबु वा आमाले जन्मदर्ताका लागि सूचना दिन सक्छन्। उनीहरू अनुपस्थित भए परिवारको १८ वर्ष उमेर पुगेको सदस्यले सूचकका रूपमा प्रक्रिया अघि बढाउन सक्छ। सूचना फाराममा विवरण सही भर्नु र मागिएका कागजात पेश गर्नु सूचकको जिम्मेवारी हो।

कुन कागजात चाहिन्छ?

विभागको प्रकाशित विवरणअनुसार सामान्यतया आमा वा बाबुको नागरिकता प्रमाणपत्रको प्रतिलिपि र सूचकको नागरिकता प्रमाणपत्रको प्रतिलिपि चाहिन्छ। अस्पताल वा स्वास्थ्य संस्थामा जन्म भएको भए त्यहाँबाट जारी जन्म प्रतिवेदन पेश गर्नुपर्छ। घरमा जन्म भएको अवस्थामा खोप कार्ड आवश्यक पर्न सक्छ।

बाबु बेपत्ता वा ठेगाना नखुलेको अवस्थामा त्यससम्बन्धी प्रहरी प्रतिवेदन मागिन सक्छ। थप जाँच आवश्यक परे वडा कार्यालयले सर्जमिन मुचुल्का वा अन्य प्रमाण माग्न सक्छ। विभागको FAQ अनुसार बच्चाको जन्मदर्ताका लागि बाबुआमाको विवाह दर्ता प्रमाणपत्र अनिवार्य छैन।

३५ दिनको समयसीमा र विलम्ब शुल्क

व्यक्तिगत घटना दर्ता जन्म भएको ३५ दिनभित्र गराउँदा निःशुल्क हुन्छ। उक्त अवधि कटेपछि पनि दर्ता गर्न सकिन्छ, तर नियमअनुसार विलम्ब शुल्क लाग्छ। शुल्कको रकम र स्थानीय रूपमा आवश्यक पर्ने थप कागजात सम्बन्धित वडा कार्यालयबाट बुझ्नु उपयुक्त हुन्छ।

अनलाइन निवेदनको सुविधा

राष्ट्रिय परिचयपत्र तथा पञ्जीकरण विभागको वेबसाइटमा अनलाइन घटना दर्ता निवेदन सेवा उपलब्ध छ। अनलाइनबाट विवरण पठाए पनि स्थानीय पञ्जिकाधिकारीले आवश्यक कागजात रुजु गरी अभिलेख कायम गर्ने र प्रमाणपत्र जारी गर्ने प्रक्रिया पूरा गर्नुपर्छ। त्यसैले अनलाइन निवेदनपछि वडा कार्यालयले दिएको निर्देशन पालना गर्नु आवश्यक हुन्छ।