नेपालमा मौसम पूर्वानुमान र चेतावनी कसरी हेर्ने?

मौसमसम्बन्धी सूचना सामाजिक सञ्जालमा भेटिएका पुराना स्क्रिनसटबाट होइन, जल तथा मौसम विज्ञान विभाग (DHM) को आधिकारिक वेबसाइटबाट जाँच्नु सुरक्षित हुन्छ। विभागले देशभरका जल तथा मौसमसम्बन्धी गतिविधि अनुगमन गर्ने, पूर्वानुमान जारी गर्ने र जलजन्य जोखिमबारे पूर्वचेतावनी दिने जिम्मेवारी सम्हाल्छ।

वेबसाइटमा ‘Weather Today’, ‘24 Hour Forecast’, ‘Three Days Weather Bulletin’, ‘Weekly Weather Forecast’, ‘Special Weather Forecast’ र ‘Weather Warning’ जस्ता खण्ड उपलब्ध छन्। आफ्नो जिल्ला वा नजिकको स्थानसँग मिल्ने विवरण छान्नुहोस्। हिमाली क्षेत्रमा यात्रा वा पदयात्राको योजना बनाउँदा सामान्य सहरको पूर्वानुमान मात्र नहेरी पर्यटन पूर्वानुमान र सम्बन्धित क्षेत्रको विशेष बुलेटिन पनि जाँच्नु उपयोगी हुन्छ।

पूर्वानुमान पढ्दा सबैभन्दा पहिले जारी मिति, समय र वैधता अवधि हेर्नुपर्छ। पुरानो बुलेटिन वा सामाजिक सञ्जालमा पुनः साझा गरिएको स्क्रिनसटमा देखिएको जानकारी परिवर्तन भइसकेको हुन सक्छ। वर्षा, हिमपात, चट्याङ, हावाहुरी वा तापक्रमसम्बन्धी सम्भावना उल्लेख भएमा चेतावनी कुन प्रदेश वा क्षेत्रमा र कति समयका लागि जारी गरिएको हो भन्ने पनि ध्यान दिनुहोस्।

DHM ले जोखिमको अवस्था बुझाउन ‘Warnings’, ‘Watches’ र ‘Advisories’ जस्ता संकेत प्रयोग गर्छ। ‘Warnings’ देखिएमा तुरुन्त सावधानीका कदम चाल्नुपर्ने, ‘Watches’ ले सम्भावित जोखिमका लागि तयार रहनुपर्ने र ‘Advisories’ ले सचेत रहनुपर्ने संकेत गर्छ। ‘No Warnings’ देखिएको मात्र आधारमा जोखिम शून्य भएको ठान्नु हुँदैन; मौसम बदलिँदा नयाँ सूचना जारी हुन सक्छ।

बाढी वा नदीको बहावसम्बन्धी जानकारी चाहिएको अवस्थामा विभागको बाढी पूर्वानुमान खण्ड हेर्न सकिन्छ। अत्यधिक मौसम र बाढीसम्बन्धी जानकारीका लागि DHM ले टोल-फ्री नम्बर ११५५ उपलब्ध गराएको छ। उक्त नम्बरमा १ थिच्दा मौसम पूर्वानुमान र २ थिच्दा बाढी पूर्वसूचनासम्बन्धी जानकारी प्राप्त गर्न सकिने विभागले जनाएको छ।

बाढी, पहिरो, आँधीबेहरी वा अत्यधिक गर्मीसम्बन्धी जोखिमबारे थप तयारीका लागि राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरण (NDRRMA) को मार्गदर्शन पनि हेर्न सकिन्छ। प्राधिकरणको वेबसाइटमा बाढी, पहिरो, आँधी, गर्मीको लहर र भूकम्पसम्बन्धी सचेतना सामग्री उपलब्ध छन्। चेतावनी जारी हुँदा स्थानीय प्रशासन र सम्बन्धित सुरक्षा निकायका निर्देशनलाई प्राथमिकता दिनुपर्छ।

यात्रा, पदयात्रा वा कृषि कामको योजना बनाउँदा एकपटक मात्र पूर्वानुमान हेरेर नछोड्नुहोस्। मौसमसम्बन्धी बुलेटिन समयअनुसार अद्यावधिक हुन सक्छ, त्यसैले निस्कनुअघि पछिल्लो सूचना फेरि जाँच्नुहोस्। जोखिमको संकेत देखिएमा यात्रा स्थगित गर्ने वा सुरक्षित स्थानमा बस्ने निर्णय स्थानीय प्रशासनको निर्देशनअनुसार लिनु उचित हुन्छ।