सयपत्री खेती तराईदेखि पहाडसम्म गर्न सकिने फूलखेती हो। यसको राम्रो उत्पादनका लागि बीउ छर्नुअघि नै बजारमा कहिले र कति फूल चाहिन्छ भन्ने योजना बनाउनुपर्छ। नेपालमा तिहारमा माग बढे पनि विवाह, पूजा र सार्वजनिक कार्यक्रमका लागि वर्षभरि फूल आवश्यक पर्ने भएकाले रोपाइँ चरणबद्ध गर्नु उपयोगी हुन्छ।
घाम लाग्ने र पानी नजम्ने जमिन छान्नुहोस्
दैनिक कम्तीमा छ घण्टा घाम लाग्ने, पानीको निकास राम्रो भएको जमिन सयपत्रीका लागि उपयुक्त हुन्छ। बलौटे दोमट र प्राङ्गारिक पदार्थ भएको माटोमा बोट राम्रोसँग बढ्छ। माटोको अम्लीयपन सामान्यतया पीएच ६ देखि ७.५ को आसपास उपयुक्त मानिन्छ। पानी जम्ने खेतमा करिब १५ सेन्टिमिटर अग्ला ड्याङ बनाएर रोप्दा जरामा समस्या आउने जोखिम घट्छ।
अफ्रिकन सयपत्री अग्लो बोट र ठूलो फूल हुने भएकाले माला तथा सजावटका लागि बढी प्रयोग हुन्छ। फ्रेन्च सयपत्री होचो र सानो फूल हुने जात हो, जुन गमला र फूलबारीमा उपयुक्त हुन्छ। व्यावसायिक खेती गर्दा आफ्नो बजारमा कुन प्रकारको फूल बढी माग हुन्छ भन्ने बुझेर जात छान्नुहोस्।
नर्सरी र बेर्ना सार्ने समय मिलाउनुहोस्
सयपत्री बीउबाट सजिलै उमार्न सकिन्छ। वर्षायाममा पानी नजम्ने गरी उठेको नर्सरी बेड बनाउनुहोस् र बीउ बाक्लो नछर्नुहोस्। सामान्यतया बीउ छरेको पाँचदेखि सात दिनमा बेर्ना उम्रन थाल्छ। तीनदेखि चार हप्ता पुगेपछि वा चार–पाँच पात आएपछि स्वस्थ बेर्ना खेतमा सार्न सकिन्छ।
बेर्ना साँझपख सारेर तुरुन्तै सिँचाइ दिनु राम्रो हुन्छ। जात र मौसमअनुसार रोप्ने दूरी फरक पर्छ। अफ्रिकन सयपत्रीका लागि एउटा कृषि विश्वविद्यालयीय मार्गदर्शनले करिब ४५×३५ सेन्टिमिटर दूरी सुझाएको छ। नेपालका स्थानीय प्राविधिक सामग्रीले पनि बोटको फैलावट र मौसम हेरेर दूरी मिलाउन भनेको छ। त्यसैले बीउको जात र स्थानीय कृषि प्राविधिकको सिफारिसअनुसार दूरी तय गर्नुहोस्।
सिँचाइ, मल र बोटको हेरचाह
रोपेको तुरुन्तै पानी दिनुहोस्। त्यसपछि माटोको चिस्यान र मौसमअनुसार सिँचाइ मिलाउनुहोस्; खेतमा पानी जम्न नदिनुहोस्। पाकेको गोबरमल वा कम्पोस्ट माटोमा मिसाउँदा माटोको बनावट सुधार्न मद्दत पुग्छ। रासायनिक मलको मात्रा माटो परीक्षण र स्थानीय सिफारिसका आधारमा मात्र तय गर्नुहोस्। अत्यधिक मलिलो माटोमा पात र हाँगा धेरै बढेर फूल कम लाग्न सक्छ।
अफ्रिकन जातमा बोटको टुप्पो उपयुक्त अवस्थामा हटाउँदा छेउका हाँगा बढ्न र फूलको संख्या बढ्न मद्दत हुन्छ। यो काम गर्ने समय जात र बोटको अवस्थाअनुसार फरक हुन सक्छ, त्यसैले स्थानीय प्राविधिकसँग सल्लाह लिनुहोस्। नर्सरी बाक्लो नबनाउने, खेत सफा राख्ने र रोग लागेको भाग हटाउने जस्ता उपायले पनि बाली स्वस्थ राख्न सहयोग गर्छन्। रोग वा किराको समस्या बढेमा सिफारिसबिना विषादी प्रयोग नगरी कृषि प्राविधिकको सल्लाह लिनुहोस्।
फूल टिपाइ र बजार योजना
जात र मौसमअनुसार फरक परे पनि बेर्ना सारेको करिब दुईदेखि तीन महिनामा फूल टिप्न तयार हुन सक्छ। फूल पूरा आकारमा खुलेपछि टिप्नुहोस्। माला बनाउन करिब ७५ प्रतिशत पुष्पदल खुलेको फूल उपयुक्त मानिन्छ। बिहान शीत सुकेपछि वा साँझ फूल टिप्दा ताजापन जोगाउन मद्दत पुग्छ।
तिहार लक्षित उत्पादनका लागि नेपालको प्राविधिक पुस्तिकाले असारको तेस्रो–चौथो हप्तामा नर्सरी राख्ने, साउनको तेस्रो–चौथो हप्तामा बेर्ना सार्ने र असोजदेखि मंसिरसम्म उत्पादन लिने नमुना तालिका दिएको छ। यो सबै ठाउँमा उस्तै लागू हुँदैन; उचाइ, जात, वर्षा र बजारको मागअनुसार समय मिलाउनुपर्छ।
फूल खुला रूपमा बेच्ने कि माला बनाएर बेच्ने भन्ने निर्णय पनि लागत र बजार हेरेर गर्नुहोस्। स्थानीय प्राविधिक पुस्तिकाले माला बनाएर बिक्री गर्दा आम्दानी बढ्न सक्ने उल्लेख गरेको छ, तर वास्तविक नाफा श्रम, ढुवानी, प्याकेजिङ र मागमा निर्भर हुन्छ। तिहारमा मात्र उत्पादन केन्द्रित नगरी विवाह, पूजा र स्थानीय कार्यक्रमको मागअनुसार चरणबद्ध रोपाइँ गर्दा एकै समयमा अत्यधिक आपूर्ति भएर मूल्य घट्ने जोखिम कम गर्न सकिन्छ।
- दैनिक पर्याप्त घाम लाग्ने र पानी निकास राम्रो भएको जमिन छान्नुहोस्।
- तीनदेखि चार हप्ताका स्वस्थ बेर्ना खेतमा सार्नुहोस् र जातअनुसार दूरी मिलाउनुहोस्।
- माटोको चिस्यान हेरेर सिँचाइ गर्नुहोस्; पानी जम्न नदिनुहोस्।
- फूल पूरा आकारमा खुलेपछि टिप्नुहोस् र बजार मागअनुसार रोपाइँ चरणबद्ध गर्नुहोस्।
स्रोत: नेपालको पुष्पखेतीसम्बन्धी प्राविधिक पुस्तिका तथा कृषि विश्वविद्यालयको सयपत्री खेती मार्गदर्शनका आधारमा जानकारी संकलन गरिएको छ।
💬 पाठक टिप्पणी (Comments) 0
गुगल, फेसबुक वा मेरोसाथ खाता मार्फत सजिलै जोडिनुहोस्।