काठमाडौं फिल्म महोत्सवमा नेपाली सिनेमाको भविष्य, मौलिकता र एआई प्रयोगबारे बहस

काठमाडौं । काठमाडौंमा सम्पन्न पहिलो संस्करणको काठमाडौं फिल्म महोत्सवले नेपाली चलचित्र क्षेत्रको विस्तारसँगै यसको सिर्जनात्मक गुणस्तर, मौलिक कथा र नयाँ प्रविधिको प्रयोगबारे बहसलाई केन्द्रमा ल्याएको छ। तीन दिनसम्म चलेको महोत्सवमा नेपाली तथा अन्तर्राष्ट्रिय चलचित्रसँगै पुराना नेपाली क्लासिक प्रदर्शन गरिए भने चलचित्रकर्मी, कलाकार र फिल्म शिक्षासँग सम्बन्धित व्यक्तिहरूले उद्योगको विगत, वर्तमान र सम्भावित दिशाबारे छलफल गरे।

काठमाडौं महानगरपालिकाको आयोजनामा भएको महोत्सवको आधिकारिक विवरणमा पहिलो संस्करणको मिति कात्तिक १३ देखि १५, २०२६ उल्लेख छ। महोत्सवमा ‘कुमारी’ र ‘के घर के डेरा’ जस्ता पुराना नेपाली चलचित्र पुनःप्रदर्शनमा राखिएका थिए। नयाँ सिर्जना र पुराना कृतिलाई एउटै मञ्चमा ल्याउने प्रयासले नेपाली सिनेमाको इतिहास र अहिलेको उत्पादन प्रवृत्तिबीच संवादको अवसर दिएको आयोजक तथा सहभागीहरूको भनाइ छ।

महोत्सवमा आयोजित ‘नेपालको चलचित्र उद्योग : विगत, वर्तमान र भविष्य’ शीर्षकको प्यानल छलफलमा अभिनेता हरिवंश आचार्य, फिल्मकर्मी तथा शिक्षाविद् ङिमा गेलु शेर्पा, अभिनेत्री थिन्ले ल्हामो र निर्माता–फिल्मकर्मी प्रचण्डमान श्रेष्ठ सहभागी थिए। सत्रको सञ्चालन सञ्चारकर्मी सुगरिका केसीले गरेकी थिइन्। छलफलमा नेपाली फिल्म निर्माणको बढ्दो संख्या र बजार विस्तारसँगै कथाको मौलिकता तथा सिर्जनात्मक स्तरलाई कसरी बलियो बनाउने भन्ने प्रश्न उठाइएको थियो।

आचार्यले नेपाली चलचित्रको पुरानो उत्पादन अवस्थासँग अहिलेको अवस्थाको तुलना गर्दै विगतमा फिल्म निर्माण निकै सीमित हुने गरेको स्मरण गरेका थिए। उनका अनुसार अहिले वार्षिक रूपमा बन्ने चलचित्रको संख्या उल्लेख्य रूपमा बढेको छ। तर उत्पादन र बक्स अफिसको आकार बढ्नु मात्रै उद्योगको दीर्घकालीन सफलताको आधार नहुने धारणा पनि छलफलमा प्रस्तुत भयो। पुराना सफल चलचित्रकै ढाँचा दोहोर्‍याउनुको सट्टा नयाँ कथा, बलियो पटकथा र सिर्जनात्मक जोखिम लिनुपर्नेमा सहभागीहरूले जोड दिएका थिए।

कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) को प्रयोग पनि छलफलको अर्को विषय बन्यो। नेपाली चलचित्रको पूर्वतयारीदेखि दृश्य निर्माणसम्म एआई प्रयोग हुन थालेका उदाहरण प्रस्तुत गरिए। तर प्रविधिले समय बचत गर्छ भन्दैमा चलचित्र निर्माणका सबै चरणलाई छोट्याउने वा सिर्जनात्मक प्रक्रियाको विकल्प बनाउने दृष्टिकोण उपयुक्त नहुने चेतावनी फिल्मकर्मी तथा शिक्षाविद् शेर्पाले दिएका थिए।

अभिनेत्री थिन्ले ल्हामोले हिमाली तथा आदिवासी समुदायका कथा प्रस्तुत गर्दा बाहिरी दृष्टिकोणमा सीमित नभई समुदायको आफ्नै अनुभव, भाषा र जीवनपद्धतिलाई प्रामाणिक रूपमा समेट्नुपर्ने आवश्यकता औंल्याएकी थिइन्। युवा फिल्मकर्मीका लागि आफ्नै कथनशैली र मौलिक पहिचान विकास गर्नु अझै चुनौतीपूर्ण रहेको विषय पनि छलफलमा उठेको थियो।

महोत्सवमा भारतीय अभिनेत्री शबाना आज्मी र नेपाली अभिनेत्री स्वस्तिमा खड्काबीच भएको संवादमा चलचित्रमा महिलाको प्रतिनिधित्व र कलाकारको सामाजिक जिम्मेवारीबारे चर्चा गरिएको थियो। समापन कार्यक्रम बौद्धस्थित तारागाउँ नेक्स्ट म्युजियममा आयोजना गरिएको थियो, जहाँ दीपक रौनियारको १८ मिनेट लामो चलचित्र ‘प्राइभेट प्रोपर्टी’ प्रदर्शन गरिएको थियो।

महोत्सवका छलफलले नेपाली सिनेमाको आगामी यात्रा केवल चलचित्रको संख्या वा कमाइमा निर्भर नहुने सन्देश दिएको छ। मौलिक कथा, विविध समुदायको सम्मानजनक प्रतिनिधित्व, सिर्जनात्मक स्वतन्त्रता र प्रविधिको विवेकपूर्ण प्रयोगलाई सँगसँगै अघि बढाउन सके नेपाली चलचित्रको घरेलु तथा अन्तर्राष्ट्रिय पहुँच थप विस्तार हुन सक्ने विषयमा सहभागीहरूले ध्यानाकर्षण गराएका छन्।