धान काटेपछि पराल जलाउनुको सट्टा के गर्ने? किसानका लागि उपयोगी विकल्प

धान काटेपछि खेतमा बाँकी रहने पराललाई फोहोर ठानेर जलाउने चलनले हावा प्रदूषित गर्न र परालमा रहेका पोषक तत्त्व गुमाउन सक्छ। पराललाई पशु आहार वा ओछ्यान, कम्पोस्ट र खेतमा मल्चका रूपमा उपयोग गर्ने विकल्प उपलब्ध हुन सक्छन्। कुन उपाय उपयुक्त हुन्छ भन्ने कुरा खेतको अवस्था, अर्को बाली र स्थानीय स्रोतमा निर्भर गर्छ।

पराल खेतमै राख्दा माटोको जैविक पदार्थ बढाउन, पानी भित्रिन र चिस्यान जोगाउन तथा झारको वृद्धि कम गर्न सहयोग पुग्न सक्छ। तर धानको पराललाई पानी जमेको खेतमा अर्को रोपाइँको ठीक अघि मिसाउँदा कुहिने प्रक्रियाले मिथेन उत्सर्जन बढाउन सक्छ; त्यसैले समय र विधि स्थानीय कृषि प्राविधिकको सल्लाहअनुसार मिलाउनुहोस्।

परालको केही भाग पशुका लागि प्रयोग गर्न सकिन्छ; सफा र उपयुक्त पराललाई कम्पोस्ट बनाउन वा माटोको सतह ढाक्न प्रयोग गर्न सकिन्छ। कम्पोस्ट बनाउँदा रोग लागेको वा रसायनले दूषित सामग्री मिसिएको छ कि छैन जाँच्नुहोस्, र तयार कम्पोस्टको प्रयोग स्थानीय सिफारिसअनुसार गर्नुहोस्।

यदि पराल संकलन गर्न श्रम वा ढुवानी खर्च धेरै लाग्छ भने छिमेकी किसानसँग साझा संकलन, पशुपालकसँग सहकार्य वा स्थानीय कृषि ज्ञान केन्द्रबाट उपलब्ध उपकरण र कार्यक्रमबारे सोध्नुहोस्। सबै खेतमा एउटै विधि लागू हुँदैन; माटो, पानीको उपलब्धता र अर्को बालीको समयतालिका हेरेर निर्णय लिनु राम्रो हुन्छ।

पराल व्यवस्थापनको उद्देश्य फोहोर हटाउने मात्र होइन, उपलब्ध जैविक पदार्थको सुरक्षित पुनःप्रयोग र माटोको स्वास्थ्य जोगाउनु पनि हो। खुला रूपमा जलाउनुको सट्टा उपयुक्त विकल्प छान्दा किसानले खेतको अवस्था र वातावरण दुवैलाई ध्यान दिन सक्छन्।

स्रोत: सम्बन्धित सरकारी/आधिकारिक निकायका सार्वजनिक विवरण तथा कम्तीमा दुई स्वतन्त्र विश्वसनीय स्रोतबाट गरिएको तथ्य परीक्षण।