नेपालसँग सीमा जोडिएको हिमाली क्षेत्रमा GLOF तयारी कडा, सिक्किमका १६ उच्च जोखिम हिमतालमा निगरानी

September 12, 2026

भारतको सिक्किमस्थित त्सोमगो हिमताल — सिक्किमको त्सोमगो हिमताल। तस्बिर: Rajani Gairshail/Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

मुख्य बुँदा

सिक्किमले १६ वटा ‘क्याटेगरी ए’ उच्च जोखिमका हिमतालमा निगरानी र पूर्वसूचना प्रणाली सुदृढ गरिरहेको छ।
सेप्टेम्बर १० को उच्चस्तरीय बैठकमा हिमतालको जोखिम मूल्यांकन, जलस्तर निगरानी, पूर्वसूचना र जोखिम न्यूनीकरणका उपाय समीक्षा गरिएको छ।
नेपालमा अगस्ट २६ को हिमाली विपद्पछि सिक्किमले आफ्नो GLOF व्यवस्थापन अनुभव नेपालसँग साझेदारी गर्ने बताएको छ।

भारतको सिक्किमले सम्भावित हिमताल विस्फोटजन्य बाढी (GLOF) को जोखिम न्यूनीकरणका लागि उच्च जोखिममा रहेका हिमतालको निगरानी र पूर्वसूचना प्रणालीलाई थप सुदृढ बनाएको छ। नेपालमा अगस्ट २६ मा भएको विनाशकारी हिमाली बाढीपछि हिमाली क्षेत्रमा यस्ता जोखिमप्रति चासो बढिरहेका बेला सिक्किममा पनि तयारीका उपायलाई तीव्रता दिइएको हो।

सिक्किम सरकारको सूचना तथा जनसम्पर्क विभागका अनुसार सेप्टेम्बर १० मा उच्चस्तरीय समन्वय बैठकले सम्भावित GLOF जोखिम, वैज्ञानिक अध्ययन, पूर्वसूचना प्रणाली, जोखिम न्यूनीकरण र सम्बन्धित निकायबीचको समन्वयको समीक्षा गरेको थियो। बैठकमा राज्यका विभिन्न विभाग, केन्द्रीय निकाय, सुरक्षा संस्था, प्राविधिक संस्था र जलविद्युत् आयोजना विकासकर्ताहरू सहभागी थिए।

बैठकमा सिक्किमका १६ वटा ‘क्याटेगरी ए’ अर्थात् उच्चतम जोखिमका हिमतालमध्ये शाको छो हिमताललाई विशेष प्राथमिकतामा राखिएको थियो। राज्य सरकारका अनुसार उक्त हिमतालको प्राकृतिक निकास छैन र यसको तलतिर करिब १३ किलोमिटर दूरीमा थाङ्गु बस्ती रहेको छ। त्यसैले जोखिम घटाउन समयमै हस्तक्षेप आवश्यक रहेको अधिकारीहरूले बताएका छन्।

शाको छोको जलस्तर घटाउन सौर्य ऊर्जाबाट चल्ने पम्पलाई व्यावहारिक विकल्पका रूपमा प्रस्तुत गरिएको छ। सिफोन प्रणाली व्यवहारिक नदेखिएको र संरचनात्मक हस्तक्षेप उपयुक्त नहुने मूल्यांकन पनि बैठकमा प्रस्तुत गरिएको थियो। साथै, हिमतालको जलस्तर तथा पानीको बहाव निगरानी, बाढीको सम्भावित मार्ग नक्सांकन र प्रारम्भिक चेतावनी प्रणालीलाई प्रभावकारी बनाउने विषयमा पनि छलफल भएको थियो।

सिक्किमले सन् २०२३ को दक्षिण ल्होनाक हिमताल विस्फोटजन्य बाढीको अनुभवका आधारमा वैज्ञानिक जोखिम मूल्यांकन, स्वचालित मौसम केन्द्र, जलस्तर निगरानी र समुदायस्तरीय तयारीमा जोड दिइरहेको छ। राज्यका अधिकारीहरूले उच्च जोखिमका हिमतालको नियमित पुनर्मूल्यांकन र उच्च रिजोलुसनका तथ्यांक प्रयोग गर्नुपर्ने आवश्यकता पनि औंल्याएका छन्।

यसअघि सेप्टेम्बर १ मा भारतीय सञ्चारमाध्यम एनडीटीभीसँग कुरा गर्दै सिक्किमका राहत आयुक्त रिन्जिङ छेवाङ भुटियाले राज्यले १६ उच्च जोखिमका हिमतालमा निरन्तर निगरानी, सेन्सर, स्वचालित मौसम केन्द्र र पूर्वसूचना प्रणाली प्रयोग गरिरहेको बताएका थिए। उनले नेपाललाई GLOF जोखिम व्यवस्थापनमा सिक्किमले हासिल गरेको अनुभव र क्षमता साझेदारी गर्न तयार रहेको बताएका थिए।

सिक्किमको पछिल्लो तयारी नेपालका लागि पनि सान्दर्भिक छ। हिमाली क्षेत्रमा हिमताल, हिमनदी, पहिरो र नदी प्रणालीबीचको संयुक्त जोखिमलाई ध्यानमा राखेर जोखिम पहिचान, पूर्वसूचना, भू–उपयोग योजना र स्थानीय तहको आपत्कालीन तयारीलाई एकीकृत गर्नुपर्ने आवश्यकता पछिल्लो विपद्ले थप स्पष्ट बनाएको छ।

सम्बन्धित अघिल्लो समाचार: भोटेकोशी बाढीपछि पुनर्निर्माणमा ४.७८ अर्ब डलर आवश्यक