माटोमा कुन पोषकतत्त्व कति छ भन्ने थाहा नपाई मल प्रयोग गर्दा बालीलाई आवश्यक पोषण कम वा बढी हुन सक्छ। माटो परीक्षणले माटोको अवस्था बुझ्न, मलको सिफारिस मिलाउन र खेतीको निर्णय तथ्यमा आधारित बनाउन मद्दत गर्छ। नेपालमा कृषि विभागअन्तर्गतको केन्द्रीय कृषि प्रयोगशालाले माटो तथा मल परीक्षणसम्बन्धी काम गर्छ।
१. खेतलाई समान भागमा छुट्याउनुहोस्। माटोको बनावट, ढलान, सिँचाइ वा विगतको बाली फरक भएका ठाउँलाई एउटै नमुना नबनाउनुहोस्। फरक अवस्था भएका भागका नमुना अलग राख्दा नतिजा बुझ्न सजिलो हुन्छ।
२. नमुना लिनुअघि सतह सफा गर्नुहोस्। पात, पराल र अन्य सतही अवशेष हटाएर सफा औजार प्रयोग गर्नुहोस्। हालै मल राखिएको थुप्रो, कम्पोस्टको खाल्डो, बाटोछेउ वा असामान्य देखिने सानो भागबाट नमुना नलिनुहोस्।
३. एउटै भागबाट धेरै स्थानको माटो मिसाउनुहोस्। खेतको प्रतिनिधित्व हुने गरी समान गहिराइबाट विभिन्न स्थानका साना नमुना संकलन गरी सफा भाँडामा मिसाउनुहोस्। बाली र माटोअनुसार आवश्यक गहिराइ तथा नमुनाको परिमाण फरक हुन सक्छ, त्यसैले नजिकको कृषि प्राविधिक वा परीक्षण प्रयोगशालासँग पहिले सोध्नु राम्रो हुन्छ।
४. नमुनाको पहिचान स्पष्ट राख्नुहोस्। किसानको नाम, खेत वा टोलको पहिचान, बालीको नाम, नमुना लिएको मिति र सिँचाइको अवस्था जस्ता विवरण लेख्नुहोस्। नमुना सुकाउने वा प्याक गर्ने तरिका प्रयोगशालाले दिएको निर्देशनअनुसार अपनाउनुहोस्।
५. प्रतिवेदनअनुसार मलको मात्रा मिलाउनुहोस्। परीक्षण प्रतिवेदनमा देखाइएको पोषकतत्त्व, माटोको अम्लीय वा क्षारीय अवस्था र बालीको आवश्यकताका आधारमा मल प्रयोग गर्नुहोस्। छिमेकीको खेतमा प्रयोग भएको मात्रा आफ्नै खेतमा पनि उपयुक्त हुन्छ भन्ने नमान्नुहोस्; आवश्यक परे कृषि प्राविधिकसँग सल्लाह लिनुहोस्।
६. परिणाम र खेतीको अभिलेख राख्नुहोस्। परीक्षण प्रतिवेदन, प्रयोग गरिएको मलको मात्रा, बाली र उत्पादनको विवरण सुरक्षित राख्नुहोस्। यसले अर्को सिजनमा निर्णय तुलना गर्न र माटोको अवस्था बदलिँदै गएको छ कि छैन बुझ्न सहयोग गर्छ। परीक्षण कति समयको अन्तरमा दोहोर्याउने भन्ने कुरा माटो, बाली र स्थानीय सिफारिसअनुसार तय गर्नुहोस्।
माटो परीक्षणको नमुना विधि र मलको सिफारिस बाली, क्षेत्र र प्रयोगशालाअनुसार फरक हुन सक्छ। त्यसैले परीक्षण गर्नुअघि स्थानीय कृषि सेवा केन्द्र वा सम्बन्धित प्रयोगशालाको निर्देशन लिनुहोस्। परीक्षणको उद्देश्य धेरै मल हाल्नु होइन, माटो र बालीलाई चाहिने मात्रा पहिचान गरेर उचित प्रयोग गर्नु हो।
- माटो परीक्षणले पोषकतत्त्वको अवस्था बुझ्न र मलको सिफारिस मिलाउन मद्दत गर्छ।
- फरक माटो वा फरक व्यवस्थापन भएका खेतका नमुना मिसाउनु हुँदैन।
- सफा औजार प्रयोग गरी प्रतिनिधिमूलक नमुना लिनुहोस् र त्यसको पहिचान स्पष्ट लेख्नुहोस्।
- मलको मात्रा परीक्षण प्रतिवेदन तथा स्थानीय कृषि प्राविधिकको सल्लाहअनुसार तय गर्नुहोस्।
स्रोत: सम्बन्धित सरकारी/आधिकारिक निकायका सार्वजनिक विवरण तथा कम्तीमा दुई स्वतन्त्र विश्वसनीय स्रोतबाट गरिएको तथ्य परीक्षण।