घरमा बिजुली बचत गर्ने सात व्यवहारिक उपाय

घरमा बिजुलीको बिल घटाउन सबै उपकरण एकैपटक फेर्नु आवश्यक छैन। दैनिक प्रयोग गर्ने तरिका सुधार्दा पनि विद्युत् खपत कम गर्न सकिन्छ। बत्ती, फ्रिज, पंखा, एसी, टेलिभिजन र अन्य उपकरण लामो समय चल्ने भएकाले साना बानीले महिनाको कुल खपतमा फरक पार्न सक्छन्।

ऊर्जा दक्षता भनेको एउटै काम वा सुविधा कायम राख्दै कम ऊर्जा प्रयोग गर्नु हो। वैकल्पिक ऊर्जा प्रवर्द्धन केन्द्रले पनि ऊर्जा दक्षतालाई यही आधारमा व्याख्या गरेको छ। त्यसैले उपकरण किन्दा मूल्य मात्रै होइन, त्यसले गर्ने काम, क्षमता र बिजुली खपतको विवरण पनि हेर्नु उपयोगी हुन्छ।

१. आवश्यक उज्यालोका लागि एलईडी रोज्नुहोस्

दिनको प्राकृतिक उज्यालो उपयोग गर्नुहोस् र खाली कोठाको बत्ती निभाउनुहोस्। पुराना तापदीप्त बल्बको सट्टा समान उज्यालो दिने गुणस्तरीय एलईडी बल्ब रोज्दा ऊर्जा खपत घटाउन सकिन्छ। बल्ब किन्दा वाट मात्र होइन, लुमेन अर्थात् त्यसले दिने उज्यालोको मात्रा पनि तुलना गर्नुहोस्। धेरै उज्यालो चाहिने ठाउँमा अत्यन्त कम लुमेनको बल्ब राख्दा थप बत्ती बाल्नुपर्ने हुन सक्छ।

२. फ्रिजको आकार र सेटिङ मिलाउनुहोस्

परिवारको आवश्यकता भन्दा धेरै ठूलो फ्रिज किन्दा अनावश्यक ऊर्जा खर्च हुन सक्छ। प्रयोगको मात्रा र घरका सदस्यअनुसार उपयुक्त क्षमता छान्नुहोस्। फ्रिजको तापक्रम अत्यधिक चिसोमा नराखी उत्पादकले दिएको निर्देशन पालना गर्नुहोस्। ढोका लामो समय खुला नराख्नुहोस् र उपकरणलाई चुलो, घाम वा अन्य तातो स्रोतको छेउमा नराख्नुहोस्।

३. एसीको फिल्टर सफा राख्नुहोस्

एसी प्रयोग गर्ने घरमा फिल्टर नियमित जाँच्नुहोस् र उत्पादकको निर्देशनअनुसार सफा वा बदल्नुहोस्। फोहोर फिल्टरले हावाको प्रवाह घटाउन सक्छ, जसले उपकरणलाई बढी मेहनत गर्न लगाउँछ। दिउँसोको कडा घाम रोक्न पर्दा वा ब्लाइन्ड प्रयोग गर्नुहोस्। मौसम र कोठाको अवस्थाले अनुमति दिएमा पंखा र प्राकृतिक हावापासलाई प्राथमिकता दिन सकिन्छ।

४. प्रयोग नभएका उपकरणको स्ट्यान्डबाइ खपत घटाउनुहोस्

केही विद्युतीय उपकरण बन्द देखिए पनि प्लगमा जोडिरहँदा थोरै ऊर्जा खपत गर्न सक्छन्। टेलिभिजन, सेटअप बक्स वा चार्जरजस्ता उपकरण प्रयोगमा नभए स्विच बन्द गर्नुहोस्। सुरक्षित र निर्माताले अनुमति दिएको अवस्थामा स्विच भएको मल्टिप्लग उपयोगी हुन सक्छ। फ्रिज, राउटर वा निरन्तर सञ्चालन चाहिने उपकरणलाई भने अनावश्यक रूपमा बन्द नगर्नुहोस्।

५. उपकरण किन्दा खपतको विवरण तुलना गर्नुहोस्

उपकरणमा ऊर्जा दक्षता लेबल वा वार्षिक विद्युत् खपतको विवरण उपलब्ध छ भने तुलना गर्नुहोस्। नेपालमा सबै प्रकारका उपकरणमा एउटै किसिमको लेबल अनिवार्य रूपमा उपलब्ध छ भन्ने नठान्नुहोस्; उत्पादकको आधिकारिक विवरण, क्षमता र वारेन्टी पनि हेर्नुहोस्। वैकल्पिक ऊर्जा प्रवर्द्धन केन्द्रले पंखा, फ्रिज, एयर कन्डिसनर, वासिङ मेसिनलगायत उपकरणका लागि मापदण्ड तथा लेबलिङसम्बन्धी अध्ययन र पहल उल्लेख गरेको छ।

६. उपकरण आवश्यकता अनुसार चलाउनुहोस्

अनावश्यक रूपमा बत्ती, एसी वा अन्य उपकरण लामो समय नचलाउनुहोस्। वासिङ मेसिन वा पानी तताउने उपकरण प्रयोग गर्दा सम्बन्धित पुस्तिकामा दिइएको उपयुक्त कार्यक्रम र मात्रा पालना गर्नुहोस्। काम सकिएपछि उपकरणलाई सुरक्षित तरिकाले बन्द गर्नुहोस्। कुनै उपकरण असामान्य रूपमा तात्ने, आवाज गर्ने वा बढी बिजुली खपत गरेको शंका लागेमा आफैं खोलेर मर्मत नगरी योग्य प्राविधिकसँग जाँच गराउनुहोस्।

७. मिटर र बिलको मासिक तुलना गर्नुहोस्

बिजुलीको बिलमा उल्लेख भएको युनिट र मिटरको रिडिङ महिनैपिच्छे टिपोट गर्नुहोस्। युनिटको संख्या अचानक बढेमा नयाँ उपकरण थपिएको, पुरानो उपकरण धेरै चलिरहेको वा प्रयोगको बानी परिवर्तन भएको छ कि भनेर विचार गर्नुहोस्। यसरी तुलना गर्दा कुन महिनामा खपत बढ्यो भन्ने बुझ्न र बचतका उपायको प्रभाव मूल्याङ्कन गर्न सजिलो हुन्छ। मिटर वा विद्युतीय तारमा हात हाल्नुको सट्टा बाहिरबाट देखिने रिडिङ मात्र हेर्नुहोस्।

बिजुली बचतको सुरुआत घरमै गर्न सकिन्छ। पहिले धेरै चल्ने उपकरण र सजिलै सुधार गर्न सकिने बानी पहिचान गर्नुहोस्। त्यसपछि मासिक रिडिङसँग तुलना गर्दै कुन उपाय उपयोगी भयो भन्ने थाहा पाउन सकिन्छ।