काठमाडौं । हिमालय क्षेत्रमा हिमनदी तीव्र गतिमा पग्लिँदै जाँदा पानीको सुरक्षा, विपद् जोखिम र करोडौँ मानिसको जीविकामा दीर्घकालीन असर पर्न सक्ने चेतावनी नयाँ अध्ययनले दिएको छ। अध्ययनअनुसार हिमालय क्षेत्र मध्यशताब्दीसम्म ‘पीक वाटर’ अर्थात् हिमनदी पग्लिएर नदीको बहाव बढ्ने चरणपछि बहाव घट्न थाल्ने अवस्थामा पुग्न सक्छ।
मुख्य बुँदा
- हिमालयका हिमनदीहरू एक दशकअघिको तुलनामा तीव्र गतिमा पग्लिरहेका छन् र क्षेत्र ‘टिपिङ पोइन्ट’ नजिकिँदै गएको अध्ययनको निष्कर्ष छ।
- हिमनदीको बहावमा निर्भर पानी प्रणालीमा मध्यशताब्दीसम्म ‘पीक वाटर’ पछि दीर्घकालीन कमीको जोखिम बढ्न सक्छ।
- हिमालय क्षेत्रले भारतको कुल गार्हस्थ्य उत्पादनमा २० प्रतिशतभन्दा बढी योगदान गर्ने अध्ययनले जनाएको छ, त्यसैले जलवायु जोखिमको आर्थिक असर पनि ठूलो हुन सक्छ।
- हिन्दुकुश–हिमालय क्षेत्रमा करिब ४० हजार हिमनदीमध्ये जमिनबाट नियमित रूपमा निगरानी हुने हिमनदीको संख्या अत्यन्त सीमित रहेको अध्ययनले औँल्याएको छ।
- नेपाल–तिब्बत सीमामा अगस्टको हिमनदी दुर्घटनापछि आएको बाढीले हिमाली जोखिमलाई अझ स्पष्ट बनाएको छ र निगरानी तथा पूर्वसूचना प्रणाली बलियो बनाउनुपर्ने आवश्यकता देखाएको छ।
Systemiq ले Integrated Mountain Initiative सँगको साझेदारीमा तयार पारेको ‘Prosperous and Resilient Himalayas’ अध्ययनले हिमालयमा हिमनदीको क्षय, पानीको असुरक्षा र जलवायुजन्य जोखिम एकअर्कासँग जोडिँदै गएको जनाएको छ। अध्ययनको संक्षिप्त संस्करण सेप्टेम्बर ९ मा सार्वजनिक गरिएको थियो।
अध्ययनअनुसार हिमनदीहरू पग्लिँदै जाँदा सुरुमा नदी प्रणालीमा पानीको बहाव बढ्न सक्छ। तर हिमनदीको भण्डार निरन्तर घटेपछि एउटा चरणमा पुगेर नदीको बहाव घट्न थाल्छ। यही अवस्थालाई ‘पीक वाटर’ भनिन्छ। त्यसपछि खानेपानी, कृषि र जलविद्युत्का लागि हिमनदीमा निर्भर समुदायहरूमा दबाब बढ्न सक्छ।
अध्ययनले हिमनदीसँगै अस्थिर हिमतालको जोखिम पनि बढिरहेको जनाएको छ। हिमनदी पछाडि हट्दा बनेका केही हिमताल ढुंगा र बरफको कमजोर अवरोधले थामिएका हुन्छन्। यस्ता ताल फुट्दा तल्लो क्षेत्रमा अचानक बाढी आउने जोखिम रहन्छ। अगस्टमा नेपाल–तिब्बत सीमामा भएको हिमनदी दुर्घटनापछि आएको बाढीले यही जोखिमको मानवीय र पूर्वाधारगत असर देखाएको छ।
अध्ययनले हिमाली जोखिम न्यूनीकरणका लागि हिमनदी र हिमतालको निगरानी विस्तार, पूर्वसूचना प्रणाली सुदृढीकरण, कालो कार्बन उत्सर्जन घटाउने उपाय र जलवायु अनुकूलनमा लगानी बढाउनुपर्ने सुझाव दिएको छ।
नेपालका लागि हिमालयको परिवर्तन प्रत्यक्ष महत्वको विषय हो। नेपालका धेरै नदी प्रणाली, जलविद्युत् आयोजना, कृषि क्षेत्र र हिमाली बस्तीहरू हिमनदी तथा हिमपानीमा निर्भर छन्। त्यसैले हिमनदीको दीर्घकालीन परिवर्तनलाई केवल वातावरणीय समस्या नभई पानी, ऊर्जा, खाद्य सुरक्षा र विपद् व्यवस्थापनसँग जोडिएको राष्ट्रिय विषयका रूपमा हेर्नुपर्ने देखिन्छ।
स्रोत
- Systemiq
- रायटर्स
- इन्टरनेसनल सेन्टर फर इन्टिग्रेटेड माउन्टेन डेभलपमेन्ट (ICIMOD)
तस्बिर: ESA स्याटेलाइट इमेजरी
