परीक्षाको तयारीमा धेरै घण्टा किताब अगाडि बस्नु मात्र पर्याप्त हुँदैन। कुन विषय कहिले पढ्ने, कति भाग पूरा गर्ने र पहिले पढेको कुरा कसरी सम्झने भन्ने योजना पनि आवश्यक हुन्छ। अध्ययनसम्बन्धी अनुसन्धानले समय छुट्याएर दोहोर्याउने, पुस्तक बन्द गरेर सम्झने र आफ्नो प्रगति जाँच्ने अभ्यासलाई प्रभावकारी सिकाइसँग जोडेको छ।
पहिलो, परीक्षा मिति र पाठ्यक्रम हेरेर साप्ताहिक लक्ष्य बनाउनुहोस्। हरेक दिनका लागि ठूलो लक्ष्य राख्नुको सट्टा एउटा अध्याय, केही प्रश्न वा निश्चित अवधारणा पूरा गर्ने जस्ता साना काम छुट्याउनुहोस्।
दोस्रो, एउटै पाठ एकै दिन धेरै पटक पढेर सक्नेभन्दा केही दिनको अन्तरालमा फेरि फर्कनुहोस्। उदाहरणका लागि, आज पढेको विषय भोलि छोटकरीमा दोहोर्याएर केही दिनपछि अभ्यास प्रश्नमार्फत जाँच्न सकिन्छ। यस्तो अन्तरालमा अभ्यासले जानकारी लामो समयसम्म सम्झन मद्दत गर्छ।
तेस्रो, पढिसकेपछि किताब बन्द गरेर आफूले के सम्झन सक्छु भनेर लेख्नुहोस् वा आफैंलाई प्रश्न सोध्नुहोस्। उत्तर नमिलेको ठाउँमा मात्र फेरि सामग्री हेर्दा कुन भाग बुझिएको छैन भन्ने स्पष्ट हुन्छ।
चौथो, सबै विषयलाई एउटै किसिमले नपढ्नुहोस्। गणितमा समस्या हल गर्ने, भाषामा लेख्ने र विज्ञानमा चित्र वा उदाहरण बनाउने जस्ता विषयअनुसारका अभ्यास मिसाउनुहोस्। सम्बन्धित तर फरक प्रकारका प्रश्न पालैपालो अभ्यास गर्दा अवधारणाबीचको भिन्नता बुझ्न सहयोग पुग्छ।
पाँचौँ, अध्ययन समयतालिकामा आराम र निद्राका लागि पनि ठाउँ राख्नुहोस्। रातभर जागेर पढ्नुभन्दा नियमित समयतालिका र पर्याप्त विश्रामले लामो तयारीलाई टिकाउ बनाउँछ।
छैटौँ, हरेक हप्ताको अन्त्यमा कुन लक्ष्य पूरा भयो, कुन विषय कठिन भयो र अर्को हप्ता के परिवर्तन गर्नुपर्छ भनेर समीक्षा गर्नुहोस्। योजना काम नगरेमा समय, विषयको क्रम वा अभ्यासको तरिका मिलाउनुहोस्।
सातौँ, आवश्यक परे शिक्षक, साथी वा परिवारसँग नबुझेको विषयबारे छलफल गर्नुहोस्। अरूलाई बुझाएर भन्न खोज्दा पनि आफ्नो बुझाइ जाँच्न सकिन्छ।
उदाहरणका लागि, सोमबार नयाँ पाठ पढेर मंगलबार छोटो पुनरावृत्ति, बिहीबार अभ्यास प्रश्न र आइतबार हप्ताभरका कठिन भागको समीक्षा गर्न सकिन्छ। यो नमुना मात्र हो; कक्षा, विषय र उपलब्ध समयअनुसार तालिका परिवर्तन गर्नुपर्छ।
सबै विद्यार्थीका लागि एउटै अध्ययन तालिका उपयुक्त हुँदैन। लक्ष्य धेरै राखेर पूरा गर्न नसक्नु भन्दा थोरै तर स्पष्ट काम नियमित रूपमा पूरा गर्नु उपयोगी हुन्छ।
- पाठ्यक्रम र परीक्षा मिति हेरेर साप्ताहिक साना लक्ष्य बनाउनुहोस्।
- पढेको विषयलाई केही दिनको अन्तरालमा दोहोर्याएर अभ्यास गर्नुहोस्।
- किताब बन्द गरेर सम्झने, प्रश्न हल गर्ने र आफ्नो प्रगति समीक्षा गर्ने बानी बसाल्नुहोस्।
- विषयअनुसार फरक अभ्यास मिलाउनुहोस् र पर्याप्त विश्रामलाई समयतालिकामा राख्नुहोस्।
स्रोत: विश्वविद्यालय तथा शिक्षा अनुसन्धान संस्थाका अध्ययन–सिकाइसम्बन्धी मार्गदर्शनमा आधारित व्यावहारिक सुझाव।