नेपाल–चीन सीमास्थित रसुवाको लाङटाङ लिरुङ क्षेत्रमा अगस्ट २६ मा भएको चट्टान–हिमपहिरो र त्यसपछि आएको विनाशकारी बाढीको जोखिम बढाउन जलवायु परिवर्तनसम्बन्धी दीर्घकालीन परिवर्तनले भूमिका खेलेको नयाँ वैज्ञानिक विश्लेषणले देखाएको छ। वर्ल्ड वेदर एट्रिब्युसन (WWA) ले बिहीबार, सेप्टेम्बर १७ मा सार्वजनिक गरेको अध्ययनले जलवायु परिवर्तनलाई विपद्को एकमात्र कारण नभई पहिले नै कमजोर भूगर्भीय ढलानलाई थप अस्थिर बनाउने कारकका रूपमा व्याख्या गरेको छ।
मुख्य बुँदा
- लाङटाङ लिरुङबाट करिब २ वर्ग किलोमिटर चट्टान र हिमनदी खसेपछि चट्टान–हिमपहिरो बाढीमा परिणत भएको अध्ययनले जनाएको छ।
- दीर्घकालीन तापवृद्धि, हिमनदी पातलिँदै जानु र पर्माफ्रोस्ट पग्लिनुले उच्च हिमाली ढलानको स्थिरता कमजोर बनाउन सक्ने देखिएको छ।
- अगस्टमा हिमाली क्षेत्रमा औसत तापक्रम सामान्यभन्दा करिब ५ डिग्री सेल्सियस बढी थियो र त्यस वृद्धिको करिब १.५ डिग्री सेल्सियस मानवजन्य जलवायु परिवर्तनसँग सम्बन्धित रहेको अध्ययनले जनाएको छ।
- हिमनदीहरू सन् २००० यता प्रतिवर्ष आधा मिटरभन्दा बढी पातलिँदै गएको र लाङटाङ–लिरुङ हिमनदीको पछिल्लो समयको पछाडि हट्ने दर तीव्र भएको अध्ययनले देखाएको छ।
- यस्ता उच्च हिमाली घटनाका लागि पूर्वसूचना, भू–जोखिम निगरानी र सीमापार तथ्यांक आदानप्रदान थप बलियो बनाउनुपर्ने वैज्ञानिकहरूको निष्कर्ष छ।
WWA को विश्लेषणअनुसार अगस्ट २६ को घटना लाङटाङ लिरुङको करिब ५,१५० मिटर उचाइबाट ठूलो चट्टानी भाग खस्दा सुरु भएको थियो। त्यससँगै हिमनदीको भाग पनि खस्यो र चट्टान तथा बरफको ठूलो मात्रा तल झर्दै मलबेयुक्त बाढीमा परिणत भयो। अध्ययनले यो प्रवाह औसत करिब १८८ किलोमिटर प्रतिघण्टाको गतिमा अघि बढेको उल्लेख गरेको छ।
वैज्ञानिकहरूले सन् २०१५ को ७.८ म्याग्निच्युडको भूकम्पले पनि त्यहाँको चट्टानी संरचनालाई दीर्घकालमा कमजोर पारेको हुन सक्ने बताएका छन्। तर २०२६ को घटनामा त्यसको ठ्याक्कै योगदान पुष्टि गर्न पर्याप्त प्रमाण नभएको अध्ययनले स्पष्ट पारेको छ।
अध्ययनले उच्च हिमाली क्षेत्रमा तापक्रम बढ्दा पर्माफ्रोस्टभित्रको बरफ पग्लिन सक्ने, चट्टानका चिरामा पानीको दबाब बढ्न सक्ने र हिमनदी पातलिँदा वरपरका चट्टानी भागमा पर्ने सहारा तथा तनावमा परिवर्तन आउन सक्ने जनाएको छ। सन् २००० यता क्षेत्रका हिमनदीहरू प्रतिवर्ष आधा मिटरभन्दा बढी पातलिँदै गएको र सन् २०१० पछि लाङटाङ–लिरुङ हिमनदीको पछाडि हट्ने दर अघिल्लो दीर्घकालीन दरको तुलनामा उल्लेख्य बढेको अध्ययनमा उल्लेख छ।
अगस्टअघि असामान्य रूपमा न्यानो अवस्था पनि देखिएको थियो। अध्ययनका अनुसार सन् २०२५ सेप्टेम्बरदेखि २०२६ अगस्टसम्मको १२ महिनाको अवधि न्यानो थियो भने जुलाई र अगस्ट विशेष रूपमा तातो थिए। यसले बरफ तथा हिउँ पग्लिने प्रक्रिया र वर्षाको पानी उच्च उचाइमा पुग्ने सम्भावना बढाएको हुन सक्ने वैज्ञानिकहरूको विश्लेषण छ।
WWA ले यो घटनालाई मानवजन्य जलवायु परिवर्तन नभएको भए निश्चित रूपमा हुने वा नहुने भनेर प्रत्यक्ष एट्रिब्युसन गरेको छैन। बरु उपलब्ध भूगर्भीय, हिमनदी, तापक्रम र वर्षासम्बन्धी प्रमाण जोडेर जलवायु परिवर्तनले पहिलेबाट संवेदनशील भूभागलाई थप अस्थिर बनाएको निष्कर्ष निकालेको हो।
तस्बिर: UNICEF/UN0914644/Skanda Gautam, World Weather Attribution मार्फत
स्रोत
- World Weather Attribution
- National Disaster Risk Reduction and Management Authority
- United States Geological Survey
