काठमाडौँ । भोटेकोशी बाढीका कारण मध्य नेपालका जलविद्युत् आयोजनाबाट ४०० मेगावाटभन्दा बढी उत्पादन क्षमता प्रभावित भएपछि नेपाल विद्युत् प्राधिकरणले कुलेखानी जलाशयमा आधारित आयोजनालाई निरन्तर सञ्चालन गरिरहेको छ। सामान्यतः हिउँदमा राष्ट्रिय ग्रिडलाई सहयोग गर्न प्रयोग हुने कुलेखानी अहिले वर्षायाममै निरन्तर चलाउँदा आगामी हिउँदको विद्युत् आपूर्तिका लागि जलाशयको पानीमा दबाब बढेको छ।
मुख्य बुँदा
- भोटेकोशी बाढीपछि ४०० मेगावाटभन्दा बढी उत्पादन क्षमता बन्द हुँदा कुलेखानीबाट निरन्तर विद्युत् उत्पादन भइरहेको छ।
- इन्द्रसरोवरको पानीको सतह निरन्तर उत्पादनका कारण दैनिक करिब २०–२५ सेन्टिमिटर घटिरहेको र खोलाबाट १५–१८ सेन्टिमिटर मात्र थपिँदा समग्र सतह घट्ने क्रम देखिएको छ।
- कुलेखानी–१, २ र ३ को संयुक्त स्थापित क्षमता १०६ मेगावाट छ र जलाशयमा अहिलेको निरन्तर सञ्चालनले हिउँदका लागि बचत हुने पानी घटाउन सक्छ।
- शुक्रबार दिउँसो इन्द्रसरोवरको पानीको सतह १,५२२.४६ मिटर पुगेको थियो, जबकि संरचनागत अधिकतम क्षमता १,५३० मिटर हो।
- बाढीबाट क्षतिग्रस्त आयोजनाहरूको उत्पादन पुनःस्थापना ढिलो भए कुलेखानीमाथिको निर्भरता अझ बढ्न सक्ने जोखिम छ।
नेपाल विद्युत् प्राधिकरणका अनुसार कुलेखानी जलाशयमा आधारित विद्युत् प्रणाली सामान्य अवस्थामा मुख्यतः सुख्खा मौसममा ग्रिडलाई सहयोग गर्न प्रयोग गरिन्छ। तर भोटेकोशी बाढीले रसुवा र नुवाकोट क्षेत्रमा रहेका धेरै आयोजनाको उत्पादनमा असर पारेपछि अहिले तीनवटै कुलेखानी आयोजनालाई निरन्तर चलाउनुपर्ने अवस्था आएको हो।
कुलेखानी–१ को क्षमता ६० मेगावाट, कुलेखानी–२ को ३२ मेगावाट र कुलेखानी–३ को १४ मेगावाट गरी संयुक्त क्षमता १०६ मेगावाट छ। निरन्तर उत्पादनले जलाशयको पानी घटाउने भएकाले बाढीबाट बन्द भएका अन्य आयोजनाको उत्पादन कहिले पुनःस्थापित हुन्छ भन्ने विषय हिउँदको ऊर्जा व्यवस्थापनका लागि महत्वपूर्ण हुने देखिन्छ।
हालको अवस्थाले जलाशयमा आधारित विद्युत् आयोजनाको महत्वसँगै ऊर्जा भण्डारण व्यवस्थापनको चुनौती पनि देखाएको छ। प्राधिकरणले जलाशयको पानी, बाढीबाट प्रभावित उत्पादन र आगामी सुख्खा मौसमको मागबीच सन्तुलन मिलाउनुपर्ने अवस्था छ।
स्रोत
- द काठमाडौँ पोस्ट
- द राइजिङ नेपाल
- नेपाल विद्युत् प्राधिकरण
तस्बिर: Nirmal Dulal/Wikimedia Commons