मोबाइलमा बैंकिङ, सामाजिक सञ्जाल, इमेल र व्यक्तिगत कागजात राख्ने चलन बढेसँगै अनलाइन खाताको सुरक्षा दैनिक जीवनकै महत्त्वपूर्ण पक्ष बनेको छ। नेपाल प्रहरी साइबर ब्यूरोले अप्रत्याशित लिंक, नक्कली चिट्ठा, उपहार वा रोजगारीको प्रलोभनमा नपर्न र व्यक्तिगत विवरण सुरक्षित राख्न आग्रह गरेको छ।
सबैभन्दा पहिले, हरेक खातामा फरक र अनुमान गर्न कठिन पासवर्ड राख्नुहोस्। एउटै पासवर्ड धेरै सेवामा दोहोर्याउँदा एउटा खाता जोखिममा परे अरू खातासमेत प्रभावित हुन सक्छन्। गुगलको पासवर्ड जाँच उपकरणले सुरक्षित गरिएका पासवर्ड कमजोर छन् वा धेरै ठाउँमा दोहोरिएका छन् कि भनेर हेर्न मद्दत गर्छ।
सम्भव हुने खातामा दुई तहको प्रमाणीकरण सक्रिय गर्नुहोस्। यसले पासवर्डबाहेक अर्को प्रमाणीकरण विधि पनि माग्छ र अनधिकृत लगइन रोक्न थप सुरक्षा तह दिन्छ। खाताको सुरक्षा जाँच नियमित रूपमा गरेर आफूले नचिनेका उपकरण वा अनावश्यक पहुँच देखिएमा त्यसलाई हटाउनुहोस्।
ओटीपी, पिन, पासवर्ड, बैंकिङ विवरण वा रिकभरी कोड कसैसँग साझा नगर्नुहोस्। बैंक, प्रहरी वा सेवा प्रदायकको नाम लिएर यस्तो विवरण माग्ने फोन वा सन्देश आएमा त्यसलाई आधिकारिक नमान्नुहोस्। कुनै संस्थासँग सम्पर्क गर्नुपरे सन्देशमा आएको लिंक प्रयोग नगरी त्यसको आधिकारिक वेबसाइट वा एपबाट सम्पर्क गर्नुहोस्।
अपरिचित लिंक, क्यूआर कोड, अनलाइन चिट्ठा, पुरस्कार वा विदेशबाट उपहार पठाएको भन्दै पैसा माग्ने सन्देशमा सावधानी अपनाउनुहोस्। चिनजानकै व्यक्तिको खाताबाट रकम माग्ने सन्देश आए पनि पहिले फोन गरेर पुष्टि गर्नुहोस्; सामाजिक सञ्जाल खाता अरूको नियन्त्रणमा पुगेको हुन सक्छ।
सार्वजनिक निःशुल्क वाइफाइमा बैंकिङ कारोबार वा संवेदनशील जानकारी आदानप्रदान नगर्नुहोस्। मोबाइल र कम्प्युटरमा रहेका महत्त्वपूर्ण विवरणको नियमित ब्याकअप राख्नुहोस्। व्यक्तिगत फोटो, भिडियो तथा परिचयसम्बन्धी विवरण अपरिचित वा विश्वास नलाग्ने व्यक्तिसँग साझा नगर्नुहोस्।
यदि अनलाइन ठगी वा खाता दुरुपयोग भएको शंका लागेमा कारोबार भएको बैंक वा डिजिटल वालेटको आधिकारिक सहायता केन्द्रमा तुरुन्त जानकारी दिनुहोस्। सन्देश, स्क्रिनसट, भुक्तानी भौचर र कुराकानीको विवरण मेटाउनुको सट्टा सुरक्षित राख्नुहोस्। नेपाल प्रहरीको जानकारीअनुसार काठमाडौं उपत्यकामा साइबर ब्यूरो, भोटाहिटीमा निवेदन दिन सकिन्छ; अन्य जिल्लामा नजिकको प्रहरी कार्यालय वा जिल्ला प्रहरी कार्यालयमा सम्पर्क गर्न सकिन्छ।
- हरेक खातामा फरक र बलियो पासवर्ड राख्नुहोस् तथा सम्भव हुने ठाउँमा दुई तहको प्रमाणीकरण सक्रिय गर्नुहोस्।
- ओटीपी, पिन, पासवर्ड र बैंकिङ विवरण कसैलाई पनि नदिनुहोस्।
- अपरिचित लिंक, क्यूआर कोड, चिट्ठा र उपहारको प्रलोभनमा नपर्नुहोस्।
- सार्वजनिक वाइफाइमा बैंकिङ कारोबार नगर्नुहोस् र महत्त्वपूर्ण विवरणको ब्याकअप राख्नुहोस्।
- ठगीको शंका भए प्रमाण सुरक्षित राखेर बैंक र प्रहरीलाई जानकारी दिनुहोस्।
स्रोत: नेपाल प्रहरी साइबर ब्यूरोका सुरक्षा सुझाव, नेपाल प्रहरीको उजुरीसम्बन्धी जानकारी र गुगलको खाता सुरक्षा मार्गदर्शनका आधारमा तयार गरिएको व्यावहारिक मार्गदर्शिका।