बालीको राम्रो सुरुआतका लागि गुणस्तरीय बीउ छनोट महत्त्वपूर्ण हुन्छ। प्याकेटमा नाम लेखिएको मात्र आधारमा बीउको गुणस्तर निश्चित हुँदैन। नेपाल कृषि अनुसन्धान परिषद्को राष्ट्रिय बीउ विज्ञान तथा प्रविधि अनुसन्धान केन्द्रले बीउको गुणस्तर मूल्याङ्कन गर्दा अंकुरण क्षमता, भौतिक शुद्धता र चिस्यानजस्ता पक्ष परीक्षण गर्ने जनाएको छ।
बीउ किन्दा पहिले आफ्नो क्षेत्र, मौसम र बालीका लागि उपयुक्त जात हो कि होइन बुझ्नुहोस्। बीउ बिजन गुणस्तर नियन्त्रण केन्द्रले सूचित वा पञ्जीकृत बीउको न्यूनतम गुणस्तरसम्बन्धी मापदण्ड सार्वजनिक गर्ने भएकाले बाली र जातअनुसार लागू हुने मापदण्ड हेर्नु उपयुक्त हुन्छ।
प्याकेटको सिल, लेबल र उत्पादक वा वितरकको विवरण स्पष्ट छ कि छैन जाँच्नुहोस्। बाली र जात नखुलेको, मिति मेटिएको, चिसो वा च्यातिएको प्याकेट नकिन्नुहोस्। खरिदको बिल लिनुहोस् र प्याकेटमा भएको ब्याच वा लट नम्बर तथा अन्य विवरण सुरक्षित राख्नुहोस्, ताकि गुणस्तरसम्बन्धी समस्या आएमा विक्रेता वा सम्बन्धित निकायलाई जानकारी दिन सकियोस्।
बीउ घरमा राख्दा सुख्खा, सफा र चिस्यान नछिर्ने ठाउँ रोज्नुहोस्। प्याकेटलाई भुइँमा सीधै नराखी उठाएर राख्नुहोस्, घाम र पानीबाट जोगाउनुहोस् र नयाँ बीउलाई पुरानो बीउसँग नमिसाउनुहोस्। प्रत्येक प्याकेट वा भाँडोमा बाली, जात र खरिद मिति लेखेर राख्नु उपयोगी हुन्छ।
अंकुरण क्षमता वा गुणस्तरबारे शंका भएमा बालीअनुसारको परीक्षण गराउनुहोस्। राष्ट्रिय बीउ विज्ञान तथा प्रविधि अनुसन्धान केन्द्रले बीउ परीक्षण, प्रमाणीकरण, सत्य लेबलिङ र भण्डारणलाई आफ्नो कामको महत्त्वपूर्ण क्षेत्र मानेको छ। स्थानीय कृषि ज्ञान केन्द्र वा बीउ परीक्षण प्रयोगशालाबाट आवश्यक जानकारी लिन सकिन्छ।
एउटै अंकुरण प्रतिशत सबै बालीमा लागू हुँदैन। त्यसैले प्याकेटमा देखिएको विवरणलाई सम्बन्धित बालीको आधिकारिक न्यूनतम मापदण्डसँग तुलना गर्नुहोस्। बीउको गुणस्तरमा शंका लागेमा प्याकेट र बिल नफाल्नुहोस् र बीउ बिजन गुणस्तर नियन्त्रण केन्द्र वा नजिकको कृषि कार्यालयमा जानकारी दिनुहोस्।
- बाली, जात र क्षेत्रअनुसार उपयुक्त बीउ छान्नुहोस्।
- प्याकेटको सिल, लेबल र उत्पादक वा वितरकको विवरण जाँच्नुहोस्।
- बीउलाई सुख्खा, सफा र चिस्यानबाट सुरक्षित ठाउँमा राख्नुहोस्।
- अंकुरण क्षमता, शुद्धता र चिस्यानबारे शंका भए परीक्षण गराउनुहोस्।
- खरिदको बिल र प्याकेटको विवरण सुरक्षित राख्नुहोस्।
स्रोत: बीउ बिजन गुणस्तर नियन्त्रण केन्द्र र नेपाल कृषि अनुसन्धान परिषद्का सार्वजनिक मापदण्ड तथा प्राविधिक सामग्रीका आधारमा तयार गरिएको।