पाल्पामा धान काट्ने समय नजिकिँदै गर्दा धानको बालामा कालो ढुसीजस्तो पदार्थ देखिने रोग फैलिएको खबरले किसानलाई चिन्तित बनाएको छ। जिल्लाका विभिन्न स्थानमा विशेषगरी केही हाइब्रिड जातका धानमा समस्या देखिएको किसानहरूले बताएका छन्।
कान्तिपुरको रिपोर्टअनुसार तानसेन, रामपुर, रम्भा र माथागढीलगायतका धानखेती हुने क्षेत्रमा रोग देखिएको छ। किसानहरूले यसबाट जिल्लाको धान उत्पादन १५ देखि २० प्रतिशतसम्म घट्न सक्ने अनुमान गरेका छन्। यो किसानहरूको अनुमान हो; अन्तिम आधिकारिक उत्पादन मूल्याङ्कन सार्वजनिक भएको पुष्टि छैन।
कृषि प्राविधिकहरूले रोग संक्रमित बीउबाट सुरु भएको हुन सक्ने आशंका गरेका छन्, तर कारणबारे अन्तिम निष्कर्ष आएको छैन। पाक्न लागेको बालीमा समस्या देखिँदा किसानलाई प्रभावित धान छुट्याउने र क्षतिको मात्रा आँकलन गर्ने चुनौती थपिएको छ।
यस वर्ष धानबालीमा मौसमजन्य क्षति पनि भएको छ। नेपाल न्यूजका अनुसार सेप्टेम्बर २४ देखि २७ सम्मको भारी वर्षाले देशभर २२९.३३ हेक्टर धानखेत प्रभावित पारेको र अनुमानित ४३८ मेट्रिक टन उत्पादन घटाएको थियो। उक्त राष्ट्रिय विवरण पाल्पाको ढुसीजन्य रोगको क्षतिसँग अलग विषय हो, तर किसानले सामना गरिरहेको व्यापक जोखिमको पृष्ठभूमि देखाउँछ।
किसानहरूले रोगको कारण पहिचान गर्न, बीउको गुणस्तर जाँच्न र प्रभावित खेतको निरीक्षण गर्न कृषि ज्ञान केन्द्र तथा स्थानीय कृषि प्राविधिकसँग समन्वय गर्नुपर्ने देखिन्छ। रोग नियन्त्रणका लागि कुन उपाय उपयुक्त हुन्छ भन्ने निर्णय स्थानीय प्राविधिकको सल्लाह र रोगको पहिचानका आधारमा गर्नुपर्छ।
- पाल्पाका विभिन्न धानखेती क्षेत्रमा बालामा कालो ढुसीजस्तो लक्षण देखिएको रिपोर्ट छ।
- किसानहरूले उत्पादनमा १५–२० प्रतिशतसम्म असर पर्न सक्ने अनुमान गरेका छन्; यो आधिकारिक अन्तिम आँकडा होइन।
- संक्रमित बीउ सम्भावित कारण हुन सक्ने आशंका छ, तर अनुसन्धानबाट पुष्टि भएको निष्कर्ष छैन।
- कृषि प्राविधिकबाट रोग पहिचान र स्थानीय अवस्थाअनुसार सल्लाह लिनु महत्त्वपूर्ण छ।
स्रोत: The Kathmandu Post को पाल्पाको धानबालीसम्बन्धी रिपोर्ट; Nepal News को भारी वर्षाबाट धानबालीमा भएको राष्ट्रिय क्षतिसम्बन्धी रिपोर्ट।