नेपालमा मनसुन र अविरल वर्षाका बेला नदी तथा खोलाको जलस्तर छिटो बढ्न सक्छ। बाढीको जोखिम घटाउन मौसम तथा बाढीसम्बन्धी आधिकारिक सूचना नियमित हेर्नु, परिवारका सदस्यसँग पूर्वयोजना बनाउनु र सुरक्षित स्थान पहिल्यै पहिचान गर्नु महत्त्वपूर्ण हुन्छ।
जल तथा मौसम विज्ञान विभागले मौसम तथा बाढीसम्बन्धी जानकारीका लागि निःशुल्क ११५५ नम्बर उपलब्ध गराएको छ। बाढी पूर्वसूचना सेवाका लागि फोन गर्दा २ थिच्न सकिन्छ। विभागको वेबसाइटमा बाढी पूर्वानुमान, नदीको बहाव र चेतावनीसम्बन्धी विवरण पनि उपलब्ध हुन्छ।
बाढी आउनुअघि: परिवारका सदस्यसँग भेट्ने सुरक्षित स्थान र सम्पर्क गर्ने व्यक्ति तय गर्नुहोस्। नागरिकता, जन्मदर्ता, आवश्यक औषधि, टर्च, मोबाइल चार्जर, पिउने पानी, सुक्खा खानेकुरा र प्राथमिक उपचार सामग्री सजिलै बोक्न मिल्ने झोलामा राख्नुहोस्। स्थानीय तह वा सुरक्षा निकायले तोकेको सुरक्षित स्थानबारे पहिल्यै जानकारी लिनुहोस्।
चेतावनी आएपछि: नदी, खोला, नाला र डुबानको जोखिम भएका क्षेत्रबाट टाढा रहनुहोस्। सुरक्षित स्थानतर्फ जान प्रशासनले निर्देशन दिएमा ढिलाइ नगरी पालना गर्नुहोस्। बालबालिका, ज्येष्ठ नागरिक, अपाङ्गता भएका व्यक्ति र बिरामीलाई सुरक्षित स्थानमा पुग्न सहयोग गर्नुहोस्।
पानी बढिरहेको बेला: बगिरहेको पानीमा पैदल वा सवारीसाधन लिएर नछिर्नुहोस्। पानीको गहिराइ र बहाव आँखाले अनुमान गर्न कठिन हुन्छ। डुबानमा परेको सडक, पुल वा कल्भर्ट पार गर्ने प्रयास नगर्नुहोस्। सुरक्षित स्थानमा पुगिसकेपछि जोखिमपूर्ण क्षेत्रमा फर्कनु हुँदैन।
बाढीपछि: स्थानीय प्रशासन वा प्राविधिक टोलीले सुरक्षित भनेपछि मात्र घर फर्कनुहोस्। भिजेका विद्युतीय तार, क्षतिग्रस्त भवन र दूषित पानीबाट टाढा रहनुहोस्। पिउने पानी उमालेर वा आधिकारिक निकायले सिफारिस गरेको विधिबाट शुद्ध गरेर मात्र प्रयोग गर्नुहोस्। बाढीको पानी छोएका खानेकुरा प्रयोग नगर्नुहोस्।
नेपाल रेडक्रस सोसाइटीले वर्षा र बाढीको जोखिमबारे स्थानीय तहसम्म समयमै सूचना पुर्याउने, जोखिमको अनुगमन गर्ने र आवश्यक परे सुरक्षित स्थानान्तरण तथा राहत समन्वय गर्ने तयारीमा जोड दिएको छ। त्यसैले सामाजिक सञ्जालमा फैलिएका अपुष्ट सूचना होइन, आधिकारिक निकायबाट जारी सूचना मात्र विश्वास गर्नुहोस्।
मौसमको अवस्था छिटो बदलिन सक्छ। आफ्नो क्षेत्रमा जारी चेतावनी नियमित जाँच्नुहोस् र स्थानीय प्रशासन, सुरक्षा निकाय तथा विपद् व्यवस्थापन निकायको निर्देशन पालना गर्नुहोस्।
- बाढी पूर्वसूचनाका लागि जल तथा मौसम विज्ञान विभागको ११५५ नम्बरमा फोन गरी २ थिच्नुहोस्।
- कागजात, औषधि, टर्च, पानी र सुक्खा खानेकुरा तयार राख्नुहोस्।
- बगिरहेको पानी वा डुबानमा परेको सडक पार नगर्नुहोस्।
- अधिकारीहरूले सुरक्षित भनेपछि मात्र घर फर्कनुहोस् र दूषित पानीबाट जोगिनुहोस्।
स्रोत: जल तथा मौसम विज्ञान विभागको बाढी पूर्वसूचना सेवा र नेपाल रेडक्रस सोसाइटीको जोखिम तयारीसम्बन्धी विवरणका आधारमा तयार गरिएको व्यावहारिक मार्गदर्शिका।