काठमाडौं, ३० अक्टोबर। घरका केही कोठामा प्रत्यक्ष घाम कम पर्न सक्छ। यस्तो ठाउँमा पनि गमलाका बिरुवा हुर्काउन सकिन्छ, तर सबै प्रजाति त्यहाँ फस्टाउँदैनन्। बिरुवा किन्दा त्यसलाई कति प्रकाश चाहिन्छ भन्ने बुझेर कोठाको अवस्थासँग मिलाउनु नै सफल सुरुआत हो।
झ्यालको दिशा, पर्दा, छेउका भवन वा रूखले छेक्ने घाम र दिनभरि कोठामा रहने उज्यालोले बिरुवाको वृद्धि प्रभावित गर्छ। सजावटका लागि मन परेको बिरुवा राख्नुभन्दा घरमा उपलब्ध प्रकाशअनुसार प्रजाति छान्दा बिरुवा लामो समय स्वस्थ रहन सक्छ।
कम प्रकाश सहन सक्ने प्रजाति: पोथोस, स्नेक प्लान्ट, ZZ प्लान्ट र कास्ट आइरन प्लान्ट कम प्रकाशमा पनि टिक्न सक्ने गमलाका बिरुवाका उदाहरण हुन्। यीमध्ये पनि प्रत्येक प्रजातिको पानी, तापक्रम र माटोको आवश्यकता फरक हुन सक्छ। त्यसैले बिरुवा किन्दा नर्सरीको जानकारी वा बिरुवासँग दिइएको लेबल पढ्नुहोस्।
१. कोठाको उज्यालो पहिले जाँच्नुहोस्: बिहान, दिउँसो र साँझ कोठामा कति प्राकृतिक प्रकाश आउँछ भनेर हेर्नुहोस्। झ्याल अगाडिको भाग, पर्दा लागेको स्थान र झ्यालबाट टाढाको कुनामा उज्यालो फरक हुन्छ। प्रत्यक्ष घाम नपरे पनि पर्याप्त उज्यालो हुने ठाउँ धेरै घरभित्रका बिरुवाका लागि उपयोगी हुन सक्छ।
२. बिरुवाको लेबल पढेर मात्र छान्नुहोस्: कम प्रकाश सहने भनेर चिनिएको बिरुवा पनि पूर्ण अँध्यारोमा राम्रोसँग बढ्दैन। नर्सरीमा सोध्दा कम, मध्यम वा बढी प्रकाशमध्ये कुन अवस्था चाहिन्छ भनेर स्पष्ट बुझ्नुहोस्। कोठामा उपलब्ध उज्यालोसँग नमिल्ने बिरुवा किनेर पछि समस्या भोग्नुभन्दा सुरुमै उपयुक्त प्रजाति छान्नु राम्रो हुन्छ।
३. कम प्रकाशमा पानी कम लाग्न सक्छ: कम उज्यालोमा केही बिरुवाको वृद्धि सुस्त हुन्छ र माटो पनि ढिलो सुक्न सक्छ। त्यसैले सबै गमलामा एउटै दिन पानी हाल्ने तालिका नबनाउनुहोस्। माटोको माथिल्लो भाग जाँचेर आवश्यक भए मात्र पानी दिनुहोस्। धेरै पानीले जरामा समस्या ल्याउन सक्छ।
४. पात र डाँठको संकेत हेर्नुहोस्: पर्याप्त प्रकाश नपाउँदा केही बिरुवाका पात फिक्का हुन सक्छन्, डाँठ अस्वाभाविक रूपमा लम्बिन सक्छन् वा वृद्धि सुस्त हुन सक्छ। यस्तो देखिएमा बिरुवालाई बिस्तारै बढी उज्यालो हुने ठाउँमा सार्नुहोस्। एकैपटक कडा प्रत्यक्ष घाममा राख्दा संवेदनशील पात डढ्न सक्छ।
५. चिसो हावा र तापक्रमको उतारचढावबाट जोगाउनुहोस्: झ्याल वा ढोकाबाट आउने चिसो हावाको सोझो बहावमा बिरुवा नराख्नुहोस्। अत्यधिक तातो उपकरण नजिक राख्दा पनि पात सुक्न वा डढ्न सक्छ। बिरुवाको प्रजातिअनुसार उपयुक्त तापक्रम भएको स्थान रोज्नुहोस्।
६. आवश्यक परे स्थान परिवर्तन गर्नुहोस्: एउटै ठाउँमा राखेपछि बिरुवाको पात, नयाँ टुसा र माटोको अवस्था नियमित हेर्नुहोस्। कोठाको कुनामा पर्याप्त प्रकाश नपुगेमा झ्याल नजिकको उज्यालो तर प्रत्यक्ष घाम नपर्ने स्थान रोज्न सकिन्छ। बिरुवाको प्रतिक्रिया हेरेर स्थान मिलाउनुहोस्।
घरभित्रका बिरुवाका लागि एउटै नियम सबैमा लागू हुँदैन। कम प्रकाश सहने प्रजाति छान्नु, त्यसको लेबल पढ्नु र माटोको चिस्यान तथा पातको अवस्था हेरेर स्याहार गर्नु नै अनावश्यक पानी र खर्च घटाउने सरल उपाय हो।
- कोठाको उज्यालो दिनभरि कस्तो हुन्छ भनेर जाँचेर मात्र बिरुवा छान्नुहोस्।
- पोथोस, स्नेक प्लान्ट, ZZ प्लान्ट र कास्ट आइरन प्लान्ट कम प्रकाश सहन सक्ने उदाहरण हुन्।
- कम उज्यालोमा वृद्धि सुस्त हुन सक्ने भएकाले माटो जाँचेर मात्र पानी हाल्नुहोस्।
- पात फिक्का हुने वा डाँठ लम्बिने संकेत देखिएमा बढी उज्यालो हुने स्थान रोज्नुहोस्।
- कडा प्रत्यक्ष घाम, चिसो हावाको सोझो बहाव र अत्यधिक तातो ठाउँबाट बिरुवालाई जोगाउनुहोस्।
स्रोत: विश्वविद्यालयका कृषि विस्तार सेवा तथा बागवानीसम्बन्धी आधिकारिक मार्गदर्शनबाट गरिएको तथ्य परीक्षण।