# घरमै कम्पोस्ट मल बनाउने ७ चरण, भान्साको जैविक फोहोरको उपयोग कसरी गर्ने?

- Link: https://merosath.com/home-compost-making-nepal-kitchen-organic-waste/
- Published: २ दिन अगाडि
- Author: मेरोसाथ समाचार डेस्क

काठमाडौं । घरको भान्साबाट निस्कने फलफूल तथा तरकारीका बोक्रा, सुक्खा पात र बगैँचाको
जैविक फोहोरलाई छुट्याएर घरमै कम्पोस्ट मल बनाउन सकिन्छ। सही तरिकाले कुहाइएमा यसले
माटोमा जैविक पदार्थ थप्न, बगैँचाको माटोको गुणस्तर सुधार्न र फोहोरको मात्रा घटाउन
सहयोग गर्छ।

**१. जैविक फोहोर छुट्याउनुहोस्।** फलफूल र तरकारीका बोक्रा, चिया पत्ती, अण्डाको बोक्रा
र घाँसका टुक्रा हरियो वा नाइट्रोजनयुक्त पदार्थ हुन्। सुक्खा पात, साना हाँगा, पराल
र मसी कम भएको च्यातिएको कागज सुख्खा वा कार्बनयुक्त पदार्थका उदाहरण हुन्। सामग्रीमा
प्लास्टिक, स्टिकर, चम्किलो कागज वा रासायनिक पदार्थ लागेको काठ मिसिन नदिनुहोस्।

**२. हावा चल्ने भाँडो वा खाडल छान्नुहोस्।** घरको ठाउँअनुसार ढकनी र हावाका प्वाल 
भएको कम्पोस्ट बिन, काठको संरचना वा पानी नजम्ने ठाउँमा सानो थुप्रो बनाउन सकिन्छ। 
वर्षाको पानी सोझै जम्ने ठाउँ छान्नु हुँदैन। सानो ठाउँमा बनाउँदा पनि तलबाट पानी निस्कने
र हावा पस्ने व्यवस्था आवश्यक हुन्छ।

**३. सुख्खा र हरियो सामग्रीको अनुपात मिलाउनुहोस्।** सामान्य घरेलु कम्पोस्टका लागि
हरियो फोहोरको तुलनामा दुईदेखि तीन भाग सुख्खा पात वा अन्य कार्बनयुक्त सामग्री राख्नु
उपयोगी हुन्छ। सामग्रीका ठूला टुक्रा साना बनाउँदा कुहिने प्रक्रिया सहज हुन सक्छ। 
हरेक पटक भान्साको फोहोर थपेपछि त्यसलाई सुक्खा पात वा परालले छोप्नुहोस्, ताकि गन्ध
र झिँगाको समस्या कम होस्।

**४. चिस्यान कायम राख्नुहोस्।** कम्पोस्टको मिश्रण निचोरेको स्पन्जजस्तो ओसिलो हुनुपर्छ;
पानी चुहिने गरी भिजेको वा पूरै सुक्खा हुनु हुँदैन। धेरै पानी परे सुख्खा पात थप्नुहोस्
र थुप्रो छोप्नुहोस्। धेरै सुक्खा भए थोरै पानी छर्कनुहोस्।

**५. समय–समयमा पल्टाउनुहोस्।** कम्पोस्टमा हावा पुग्दा जैविक पदार्थ कुहिने प्रक्रिया
राम्रोसँग चल्न मद्दत हुन्छ। केही समयको अन्तरालमा मिश्रण पल्टाउनुहोस्। दुर्गन्ध आएमा
थुप्रो अत्यधिक भिजेको वा हावा कम पुगेको हुन सक्छ; त्यस्तो अवस्थामा सुख्खा सामग्री
थपेर पल्टाउनुहोस्।

**६. अनुपयुक्त सामग्री नहाल्नुहोस्।** सानो घरेलु कम्पोस्ट थुप्रोमा मासु, माछा, हड्डी,
दुग्धजन्य पदार्थ, तेल वा चिल्लो पदार्थ र घरपालुवा जनावरको दिसा नहाल्नु राम्रो हुन्छ।
रोग लागेको बिरुवा, बीउ भएका झार र उपचार गरिएको वा रङ लगाइएको काठ पनि नहाल्नुहोस्।
यस्ता सामग्रीले कीरा, दुर्गन्ध वा अन्य समस्या बढाउन सक्छन्।

**७. पूर्ण रूपमा पाकेपछि मात्र प्रयोग गर्नुहोस्।** तयार कम्पोस्ट गाढा खैरो, खुकुलो
र माटोजस्तो गन्ध भएको हुन्छ; त्यसमा खाना वा ताजा पातका स्पष्ट टुक्रा देखिनु हुँदैन।
थुप्रो पल्टाउँदा फेरि तात्न छाडेपछि थप केही हप्ता परिपक्व हुन दिनुहोस्। राम्रोसँग
व्यवस्थापन गरिएको थुप्रोलाई तयार हुन सामान्यतः केही महिना लाग्न सक्छ; समय सामग्री,
चिस्यान, तापक्रम र हावाको व्यवस्थामा निर्भर हुन्छ। आधा कुहिएको फोहोर सिधै बिरुवाको
जरामा हाल्नुको सट्टा पूर्ण रूपमा पाकेको मल माटोसँग मिसाएर प्रयोग गर्नुहोस्।

खाद्य तथा कृषि संगठन र अमेरिकी वातावरण संरक्षण निकायका प्राविधिक मार्गदर्शनले कम्पोस्ट
बनाउन हरियो र सुख्खा सामग्री, पानी तथा हावाको सन्तुलन महत्त्वपूर्ण हुने बताउँछन्।
घरमा उपलब्ध सामग्रीबाट सुरु गर्न सकिए पनि दुर्गन्ध, अत्यधिक चिस्यान र अनुपयुक्त 
फोहोर मिसिन नदिन नियमित निरीक्षण आवश्यक हुन्छ।

 * फलफूल–तरकारीका बोक्रा र सुक्खा पात छुट्याएर राख्नुहोस्।
 * हरियो सामग्रीभन्दा दुईदेखि तीन भाग सुख्खा सामग्री राख्ने अभ्यास उपयोगी हुन्छ।
 * कम्पोस्टलाई ओसिलो राख्नुहोस्, पानी जम्न नदिनुहोस् र समय–समयमा पल्टाउनुहोस्।
 * मासु, माछा, हड्डी, तेल र घरपालुवा जनावरको दिसा घरेलु कम्पोस्टमा नराख्नुहोस्।
 * गाढा, खुकुलो र माटोजस्तो गन्ध भएको पूर्ण पाकेको मल मात्र प्रयोग गर्नुहोस्।

**स्रोत:** खाद्य तथा कृषि संगठन (FAO) र अमेरिकी वातावरण संरक्षण निकाय (EPA) का सार्वजनिक
प्राविधिक मार्गदर्शनको अध्ययनका आधारमा।